Category Archives: Uncategorized

Yn nhawelwch llygad y storm – angen ysbryd Dartington a Schumacher

Wrth i ni ysgrifennu’r geiriau hyn, mae Corwynt anhygoel Irma yn rhuo trwy Florida, Corwynt enbyd Harvey newydd dawelu yn Texas a Louisiana, Corwynt bygythiol Jose yn ffurfio yn y Caribi – a dros 40 miliwn o bobl yn diodde’ yn sgil stormydd glaw a llifogydd anferth yn Nepal, Bangladash a’r India, lle mae dros 1,300 o bobl wedi marw.

Ond, medd swyddogion Llywodraeth yr Unol Daleithiau, peth ‘gwleidyddol’ yw i wyddonwyr America rybuddio mai dyma sydd i’w disgwyl o ganlyniad i effeithiau amrywiol cynhesu byd-eang a newid hinsawdd.

Yr eironi yw bod y swyddogion hynny a’u nod ar wireddu gobaith yr Arlywydd Trump o dorri ar yr arian sydd ar gael i gynnal a chadw a chryfhau amddiffynfeydd llifogydd.

Yn nhawelwch llygad y storm, cymerwn y cyfle i son am bobl gallach o lawer sydd wedi bod yn son ers cryn amser am amgenach a doethach ffordd i drin ein planed na’r Gwadwyr Trumpaidd.

Wrth aros am y newyddion terfynol ar ddifrod y chwalfa bresennol, dyma’ch gwahodd i ymuno â ni wrth ymweld â dau sefydliad sydd wedi bod yn flaenllaw yn y ‘mudiad gwyrdd’ ers llawer blwyddyn, sef Dartington Hall a Schumacher College.

Dartington Hall

Dartington Hall ger Totnes yn Nyfnaint.

Wedi teithio ar y trên o Abertawe oeddem, ryw bythefnos yn ôl, am wyliau bach yn nhref fach Totnes yn Nyfnaint. Tref gyda hen, hen hanes yw Totnes ynghanol dyffryn pert Afon Dart, rai milltiroedd o Dartmouth a’r môr. Ond roeddem yn gwybod am Totnes, hefyd, fel y dref gyntaf yng ngwledydd Prydain i ennill y teitl o fod yn Dre’ Trawsnewid / Transition Town, hynny yn 2005.

Ar sail syniadau’r mudiad hwnnw, mae pobl Totnes wedi bod yn gweithredu cynllun datblygu i geisio sicrhau bod eu cymuned yn aros yn llewyrchus wrth ddelio gyda lleihad adnoddau’r Ddaear ac effeithiau niweidiol newid hinsawdd. Cynllun, mewn geiriau eraill, i leihau eu hôl-troed ar y blaned wrth gryfhau mentrau lleol.

Felly, ar un bore hynod braf, fe droesom ni’n dau at lwybr ar lan Afon Dart gan ddechrau cerdded o hen bont Totnes i Dartington Hall. Ar y daith, daethom ar draws gored gydag Archimedes Screw yn cynhyrchu trydan glân –  un o’r mentrau sy’n adlewyrchu blaenoriaethau pobl y fro.

Wedi gadael yr afon a dringo’r llethrau trwy erddi coediog a blodeuog godidog yr ystâd, daethom i Dartington Hall ei hun. A, rhaid cyfaddef, cawsom ein swyno. Teuluoedd yn joio picnics ar y gwair. Ambell i berson ynghanol ymarferion Tai Chi. Eraill yn ymarfer gwacáu gwydrau o gwrw lleol. Miwsig yn atsain wrth i offerynwyr ymarfer ar gyfer cyngerdd yn y neuadd fawr.

Schumacher College

Coleg Schumacher ger pentref Dartington, Dyfnaint.

Yn yr ystafell groeso, cawsom ddysgu am hanes Dartington ers iddi ddod yn ganolfan i’r celfyddydau yn y 1920au. O’r cychwyn, bu’n denu artistiaid, athronwyr, llenorion, cerddorion a phenseiri o’r radd flaenaf o bob man yn y byd. <https://www.dartington.org/about/our-history/&gt;

Roedd Dartington yn ffrwythlon mewn sawl cyfeiriad gan arloesi ym meysydd amaethyddiaeth, coedwigaeth, addysg a chrefftau. Ac roedd parchu’r greadigaeth yn ganolog i’w ethos. Ym 1991, sefydlwyd Coleg Schumacher ar Ystad Dartington yn benodol er mwyn astudio a hyrwyddo syniadau E.F.Schumacher, athronydd ‘Small is Beautiful.’ Mae’r cyn-bennaeth Satish Kumar, sylfaenydd cylchgrawn Resurgence yn dal i ddarlithio yno o dro i dro, ac arweinwyr amgylcheddol fel Vandana Shiva yn ymweld o’r India. <http://www.resurgence.org/&gt;

Gyda hynny mewn golwg, aethom ymlaen o’r Plasty ei hun i gerdded i’r Coleg, gan basio gerddi llysiau a ffrwythau a ffarm organig ar y ffordd. A, chwarae teg, fel dau ddieithryn yn cyrraedd heb wahoddiad, cawsom groeso cynnes. Bellach mae’r coleg yn denu myfyrwyr o bell ac agos – roedd y person cyntaf gwrddon ni ymysg sawl un o Brazil – gan gynnig Graddau Meistr mewn pynciau ecolegol mewn perthynas gyda Phrifysgol Plymouth. <https://www.schumachercollege.org.uk/&gt;

Ac wedi galw yn y pentref i weld creadigaethau crefftwyr dawnus The Shops at Dartington, nôl a ni adref i’n gwesty yn Totnes. Deg milltir o gerdded iachus, braf yn Nyffryn Dart –  dydd o ysbrydoliaeth dan ddylanwad cenedlaethau o bobl sy’n caru’r Ddaear ac yn gosod cyd-fyw fel cyfeillion yn ganolog i fywydau dynolryw.

A’r neges yn llygad y storm? Os ydym i atal dinistr y corfforaethau cyfalafol pwerus a’u pwyslais ar fasnach ac elw, bydd angen llawer mwy o ysbryd Dartington a Choleg Schumacher yn ein plith.

Yn y sinemau o18 Awst ymlaen: ‘An Inconvenient Sequel,Truth to Power’ – ffilm newydd Al Gore

Pan fydd haneswyr y dyfodol yn adrodd sut yr achubwyd y Ddaear rhag bygythiad enfawr cynhesu byd-eang – fe welwch fod awel fach optimistaidd yn fy nghyffwrdd ar y funud, wn i ddim pam – bydd enw’r cyn-Is Arlywydd Americanaidd, Al Gore, ymysg yr uchaf ar eu rhestr o’r bobl berswadiodd dynoliaeth i osgoi’r dibyn amgylcheddol.

Mae hi’n 10 mlynedd bellach ers i luoedd ledled y byd gael eu syfrdanu gan ei ffilm, An Inconvenient Truth. Yn seiliedig ar ddarlith gyda sleidiau yr oedd Al Gore wedi bod yn ei chyflwyno ar bum cyfandir, doedd fawr neb yn disgwyl pa mor ddylanwadol y byddai’r ffilm wrth bwyntio at y peryglon mawr oedd yn wynebu’r blaned gan gynhesu byd-eang. Gan gynnwys Gore ei hun.

Ond dyna a fu. Roedd grym y ffeithiau am gynhesu byd-eang yn An Inconvenient Truth wedi ysbrydoli ton o weithgarwch rhyngwladol i leihau’r allyriadau nwyon oedd yn achosi ac yn gwaethygu newid hinsawdd (gyda Chytundeb Hinsawdd Paris, 2015, yn ganlyniad).

Al Gore, cyn-Is Arlywydd America: Bu’n annog pobl i ymygyrchu dros leihau allyriadau carbon am dros ddegawd.

Yn rhifyn cyfredol yr Observer (30.07.2017), mae’r newyddiadurwraig o Gaerdydd, Carole Cadwalladr, yn olrhain nid yn unig llwyddiant annisgwyl y ffilm, ond sut mae Al Gore wedi parhau heb arafu dim a’i genhadaeth i achub y byd.

Wrth wneud hynny, mae hi’n dangos sut mae Gore wedi gorfod gwrthsefyll corfforaethau ynni rhyngwladol sydd wedi  taflu arian yn gynyddol i geisio rhwystro twf y mudiadau amgylcheddol.

Gan adlewyrchu neges Naomi Klein yn ei llyfr This Changes Everything: Climate Change v Capitalism (Simon & Schuster, 2014), a Naomi Oreskes a Erik M. Conway yn Merchants of Doubt (Bloomsbury, 20010), mae Gore yn colbio’r cyfalafwyr rhyngwladol wrth siarad gyda Cadwalladr:

“Mae’r rhai sydd a gafael ar symiau mawr o arian a phwer noeth wedi gallu tanseilio pob rheswm a ffaith yn ystod [y prosesau] o lunio penderfyniadau cyhoeddus,” meddai.

“Y brodyr Koch yw noddwyr mwyaf gwadu newid hinsawdd. Ac er bod ExxonMobil yn honni eu bod wedi peidio, dydyn nhw ddim. Maen nhw wedi rhoi chwarter biliwn o ddoleri i grwpiau gwadu newid hinsawdd. Mae’n glir eu bod yn ceisio anablu ein gallu i ymateb i’r bygythiad hwn i’n bodolaeth.”

Ag yntau’n dal i annerch cyfarfodydd ac i siarad gydag arweinwyr gwleidyddol ledled y blaned, mae Al Gore hefyd wedi gweld yr angen i droi at ffilm eto er mwyn ceisio atal cryfder newydd y gwadwyr dan arweiniad Donald Trump. Yn wir, bu raid ail-olygu diwedd ei ffilm newydd wedi i Trump dynnu’r Unol Daleithiau allan o Gytundeb Hinsawdd Paris.

  • O 18 Awst ymlaen, bydd ffilm newydd Al Gore i’w gweld mewn sinemau ymhobman: An Inconvenient Sequel: Truth to Power.

Ar derfyn ei herthygl yn yr Observer, mae Carole Cadwalladr yn ein hannog bawb ohonom i fynd i weld ffilm: “Brexit, Trump, newid hinsawdd, cynhyrchwyr olew, arian tywyll, dylanwad Rwsiaidd, ymosodiad chwyrn ar ffeithiau, tystiolaeth, newyddiaduraeth, gwyddoniaeth, mae’r cyfan yn gysylltiedig. Gofynnwch Al Gore … I ddeall y realiti newydd yr ydym yn byw ynddo, rhaid i chi wylio An Inconvenient Sequel: Truth to Power.”

… Ac o son am ddathlu 10 mlwyddiant An Inconvenient Truth, cafodd cylchgrawn Y Papur Gwyrdd ei lansio 10 mlynedd yn ol hefyd,  mewn cyfarfod cyhoeddus ar faes Eisteddfod Genedlaethol Sir y Fflint yn 2007. Ie, dyna ganlyniad bach arall  i ffilm Al Gore!

 

 

 

Pobl Capel y Nant a Beicwyr Kenya – yn unol o blaid ynni glan

Digon – am y tro – am ffolineb a pheryglon Brexit (y gobeithiwn na ddaw i fod) a Donald Trump (y gobeithiwn y ceir ffrwyn ar ei falais a’i ddifrod).

Yn lle’r bygythiadau hynny, rhoddwn ein pwyslais y tro hwn ar sut mae grwpiau o bobl gyffredin, gall, sy’n byw miloedd ar filoedd o’i gilydd, yn gweithio’n ymarferol i geisio ffrwyno bygythiad cynhesu byd-eang a newid hinsawdd.

Ond cyn symud ymlaen, mae angen nodi, er mor anhygoel ydyw, bod ffeithiau cynhesu byd-eang yn cael eu gwadu’n llwyr gan fudiadau Ceidwadol asgell-dde pwerus yn yr Unol Daleithiau a’r Deyrnas Gyfunol – gan Lywodraeth yr Arlywydd Donald Trump (er ei fod dan warchae cyfreithiol cynyddol) a’r Prif Weinidog (lleiafrifol ac efallai byr-hoedlog) Theresa May.

Mae gwenyn yn ogystal a phobl yn cael croeso gan welyau o flodau cynhenid yng Nghapel y Nant, Clydach, Abertawe. Nawr mae’r eglwys ar fin troi at drydan di-garbon a nwy carbon niwtral fel rhan o ymgyrch Newid Mawr Cymorth Cristnogol.

Mae’r ddau ohonyn nhw’n hollol hapus i gadarnhau hynny’n gyhoeddus: mae Trump wedi penodi pennaeth newydd ar Asiantaeth Amddiffyn yr Amgylchedd yr Amerig (sef yr EPA) sy’n gwadu newid hinsawdd,  ac sy’n ystyried bod elw ariannol yn bwysicach na gwarchod byd natur, ac mae Theresa May wedi penodi Michael Gove yn Weinidog Hinsawdd yn ei Llywodraeth leiafrifol newydd hi er ei fod yntau, hefyd, yn gwadu gwyddoniaeth cynhesu byd-eang.

Sut yn y byd bennodd y ddwy wlad hyn – yr Unol Daleithiau a’r Deyrnas Gyfunol – gyda llywodraethau mor hanesyddol o anghyfrifol? Ta waith …

Gweithgarwch sy’n cyplu Cymru gyda Kenya sydd gennym dan sylw yn y post hwn. Ac maen nhw’n cael eu cysylltu gan ymgyrch y Newid Mawr a ysgogwyd gan Gymorth Cristnogol.

Yma yng Nghymru, mae’r eglwys mae Charlotte a minnau’n aelodau ohono – arhoswch gyda ni, ffrindiau anffyddiol! – sef Capel y Nant, Clydach, Abertawe, ar fin newid ei chyflenwadau trydan a nwy o gwmnïau mawr, traddodiadol, llosgi carbon, i gwmni trydan di-garbon, nwy carbon-niwtral (rhannol organig) ac adnewyddol Good Energy.

Cymerwyd penderfyniad Capel y Nant i droi at Good Energy gan Gwrdd Eglwys heb yr un bleidlais yn erbyn. Dyma oedd ein hymateb i alwad ymgyrch y Newid Mawr i leihau ar ein hallyriadau carbon deuocsid ninnau i’r atmosffer.

Ledled y Deyrnas Gyfunol mae eglwysi eraill yn gweithredu yn yr un modd. A ledled y byd, mae mudiadau eraill o bobl werinol hefyd yn cydio yn yr awenau dan faner Newid Mawr Cymorth Cristnogol.

Felly, dyma ni’n troi o benderfyniad un grŵp o bobl yng Nghymru at griw arall o bobl ymhell i ffwrdd yn Kenya er mwyn gweld beth sy’n digwydd yno i warchod ein planed wrth i Etholiad Cyffredinol agosáu.

Fel gyda chymaint o wledydd sy’n cael eu ‘datblygu’, mae temtasiynau mawr i Kenya droi at losgi carbon fel ffynhonnell ynni. Mae Llywodraeth bresennol y wlad eisiau codi pwerdy glo newydd ar ynys arfordirol Lamu – sy’n un o Safleoedd Etifeddiaeth Byd-eang UNESCO – gan fewnforio glo o Dde’r Affrig.

Yn Kenya – aelodau’r Clean Energy Cycling Caravan yn teithio’r wlad yn ystod ymgyrch Etholiad Cyffredinol i ddadlau o blaid ynni adnewyddol, glan, o’r haul a’r gwynt, yn lle dechrau llosgi glo brwnt.
Llun: The Ecologist

Ond mae ymgyrchwyr amgylcheddol Kenya yn dadlau’n gryf y byddai hynny’n achosi llygredd ar Ynys Lamu, yn ychwanegu at allyriadau carbon i’r atmosffer gan chwalu gobeithion Cytundeb Hinsawdd Paris, ac yn golygu costau enbyd.

Yn wyneb y bygythiad hwnnw, mae aelodau a chefnogwyr grŵp y Clean Energy Cycling Caravan yn teithio’r wlad gyda’r neges mai’r ffordd gyflymaf i bobl Kenya gael ynni newydd yw trwy harneisio adnoddau naturiol y gwynt a’r haul y mae cymaint ohono gyda nhw eisoes. Byddai hefyd yn gyflymach ac yn rhatach o lawer, meddant, i godi paneli haul a thyrbinau gwynt na chreu strwythur enfawr tanwydd ffosil.

Mae’r Beicwyr yn annog etholwyr i gefnogi dyfodol o ynni glan i Kenya  wrth bleidleisio yn eu Hetholiad Cyffredinol ar Awst 8. Eu dadl yw y gellir sicr manteision datblygiad heb achosi’r difrod planedol a achoswyd dros gyfnod o 200 mlynedd gan wledydd ‘datblygedig’ hemisffer y gogledd. Mae’n bosibl i Kenya lamu ymlaen heb losgi carbon.

Na, dyw troi Capel y Nant, Cymru, yn ‘wyrdd’ ddim ar yr un raddfa â’r ymgyrch yn Kenya. Ond pobl gyffredin sydd wrthi yn y ddwy wlad. Ac mae arbenigwyr yn pwysleisio bod hynny’n ganolog o bwysig fel un o’r ffactorau hanfodol os oes gobaith o ostwng allyriadau carbon a ffrwyno cynhesu byd-eang.

America’n paratoi i wrthsefyll ffolineb hinsawdd Trump

Wrth i’r Arlywydd Donald Trump  ddatgan ei fwriad gwallgof i dynnu allan o Gytundeb Newid Hinsawdd Paris, mae Charlotte a minnau’n digwydd bod yn ymweld a’i theulu yn America ac yn profi’n uniongyrchol beth yw’r ymateb yn y wlad.

Yn benodol, rydym yn ninas Columbia, prif ddinas De Carolina. Dyma un o daleithiau mwyaf ceidwadol yr Unol Daleithiau. Dyma gartref yr aelod Cyngres Joe Wilson weiddodd mor haerllug o ddigywilydd ar yr Arlywydd Barack Obama, ynghanol araith gan yr Arlywydd ifanc i Senedd y wlad, “You lie, Mr President!”

Ond er cynrychiolaeth ceidwadol felly yn y dalaith,  mae dinas Columbia ei hun ymysg 76 o ddinasoedd ledled yr Unol Daleithiau sydd bellach wedi cyhoeddi eu bwriad i anwybyddu ffolineb anghyfrifol yr Arlywydd Trump.

Gyda nifer cynyddol o daleithiau, 80 o brifysgolion, a 100 o gwmniau, mae Maer Columbia wedi datgan y bydd y ddinas yn cefnogi’r Cytundeb Hinsawdd. Y bwriad – beth bynnag yw barn Trump, gyda chefnogaeth Theresa May a’r Ceidwadwyr Prydeinig –  yw gweithredu polisiau ymarferol fel rhan o’r frwydr ryngwladol i ffrwyno allyriadau carbon deuocsid a chynhesu byd-eang.

Nid yn unig ar bwnc bygythiad newid hinsawdd, mae pobl a grwpiau sylweddol iawn ledled y wlad hon yn dechrau ceisio atal polisiau’r Arlywydd Trump. Go brin bod cyfnod mor argyfyngus wedi bodoli o’r blaen, ac mae llawer iawn yn y fantol.

Gobeithio bod ein gwleidyddion ni, nol yng Nghymru, a ledled gwledydd y DG, yn deall yn gadarn bod newid hinsawdd yn fygythiad enfawr sy’n gyd-destun i bopeth a wnawn. Gobeithio hefyd eu bod yn teimlo’r rheidrwydd i atal twf yr asgell dde eithafol wleidyddol sy’n cael ei ariannu gan gorfforaethau ac unigolion anhygoel o gyfoethog.

Mae ein systemau naturiol planedol dan fygythiad, ac mae ein democratiaeth dan fygythiad yn ogystal. Ac fel yn yr Unol Daleithiau ar hyn o bryd, bydd angen pobl a mudiadau a sefydliadau yn ein gwledydd ninnau i ymwroli i atal polisiau mor ddifrifol o niweidiol.

 

Gwyddonwyr doeth yn herio Donald Trump anghyfrifol

Ynghanol y gwallgofrwydd cyfoes ymysg gwleidyddion asgell-dde sy’n gwadu bodolaeth Cynhesu Byd-eang a Newid Hinsawdd, diolch o galon i’r miloedd di-ri’ o wyddonwyr gynhaliodd Orymdeithiau dros Wyddoniaeth mewn 600 o ddinasoedd ledled y byd ddoe, wrth nodi Dydd y Ddaear.

Roeddynt yn galw am barch i ymchwil wyddonol gan arbenigwyr ymhob maes yn wyneb y dilorni anghyfrifol gan Donald Trump yn America a chan wleidyddion mewn gwledydd eraill, fel y prif Brecsitwr gynt, Michael Gove, yn Lloegr.

Rhai o’r 10,000 o bobl fu’n gwrthdystio yn Berlin o blaid parch i wyddoniaeth. Roedd Berlin yn un o 600 o ddinasoedd lle bu protestio ar Ddydd y Ddaear. Llun: Stand With CEU/Twitter.

Yn benodol, roedd y protestwyr yn mynnu bod Cynhesu Byd-eang a Newid Hinsawdd yn fygythiadau difrifol i ddyfodol dynoliaeth a phatrymau naturiol eraill ein planed. Roedd angen iddynt wneud hyn gan fod gwadu Newid Hinsawdd wedi meddiannu uchel-fannau gwleidyddiaeth America, gwlad fwyaf pwerus y byd.

Mae Arlywydd newydd America, Donald Trump, yn bennaeth croch i benaethiaid corfforaethol sydd wedi bod yn ariannu’r gwadu hwn ers degawdau. Ei nod bellach, gyda’i holl rym fel Arlywydd, a’i anwybodaeth affwysol personol, yw dadwneud y gobaith a gawsom trwy benderfyniadau Cynhadledd Hinsawdd Paris, Rhagfyr 2015, dan arweiniad ei ragflaenydd fel Arlywydd, Barrack Obama.

O ganlyniad i’r gynhadledd honno, cytunodd ryw 200 o wledydd ei bod yn angenrheidiol ein bod yn cyfyngu ar godiadau tymheredd y Ddaear i ddim mwy na 1.5 gradd C uwch y lefelau ar ddechrau’r cyfnod diwydiannol os oes gobaith i fod o ffrwyno ar Gynhesu Byd-eang. Roeddent yn gytun bod rhaid cyfyngu ar frys ar allyriadau carbon deuocsid a achosir, e.e., gan losgi glo ac olew fel tanwydd.

Nawr mae’r cyfan yn y fantol wrth i Trump a’i griw honni mai ‘hoax’ yw’r gwaith enfawr gan wyddonwyr arbennigol dan arolygaeth y Cenhedlaeth Unedig sy’n rhybuddio am stormydd eithafol, codiadau mewn lefelau’r mor a datblygiadau enbyd eraill.

Tu hwnt i bob credinaeth, hefyd, yw bod Asiantaeth Gwarchod yr Amgylchedd Llywodraeth Ffederal yr Unol Daleithiau bellach dan reolaeth uwch swyddogion sy’n gwadu bod unrhyw angen gwarchod yr amgylchedd. Eu nod, yn llythrennol, yw atal gweithgareddau’r adran honno – gan roi rhwydd hynt i losgwyr carbon anghyfrifol fynd ati eto a thrwy lacio amrywiaeth o gyfyngiadau eraill ar ddifrodi systemau naturiol. Mae gwyddonwyr dan bwysau enbyd mewn sefyllfa felly.

Felly, ynghanol oes mor anghredadwy o annoeth, lle mae gwr di-ddysg fel Donald Trump yn gwadu pwysigrwydd gwyddoniaeth i les dynoliaeth, ysbrydoliaeth oedd gweld bod ugeiniau o filoedd o wyddonwyr gyda’r dewrder i brotestio yn erbyn ei ffolineb, gan gynnwys dan ei drwyn yn Washington DC.

Gobeithiwn y bydd parch i ymchwil wyddonol – ac i rybuddion gwyddonol – yn ad-feddiannu’r Ty Gwyn o ganlyniad i’r gwrthdystio grymus hwn. Go brin, ysywaeth, ond gobeithiwn serch hynny.

Pa obaith i’r Ddaear yn 2017? – Blwyddyn ffolineb enfawr Trump a Brexit

MAE’R rhan fwyaf o’r bobl y cyfeirir atynt fel ‘amgylcheddwyr’ yn bobl optimistaidd. Rydym yn credu bod modd gwarchod y Ddaear rhag y difrod mae dynoliaeth yn ei achosi iddi. Dywedwn ‘y mwyafrif’, gan fod lleiafrif o amgylcheddwyr o’r farn nad yw hynny’n bosibl bellach, o ganlyniad i wadu ac oedi.

Fel arfer ar gychwyn blwyddyn newydd mae ’na deimlad cyffredin o obaith y bydd yr hyn a brofwn yn y misoedd sydd i ddod yn well na’r hyn a gawsom, y bydd yr hyn a wnawn yn well na’r hyn a wnaethom, ac y bydd pethau’n parhau i wella.

Pennaeth ExxonMobil Rex Tillerson yn cwrdd ag Arlywydd Rwsia, Vladimir Putin.

Pennaeth ExxonMobil Rex Tillerson yn cwrdd ag Arlywydd Rwsia, Vladimir Putin. Llun: premier.gov.ru/WikipediaCommons

Ond nid felly gyda 2017. Rydym yn cyfaddef ein bod yn mentro i’r flwyddyn newydd hon gan deimlo’n ofidus am yr hyn a fydd. Nid adlewyrchiad yw hynny o newid yn ein cred sylfaenol bod modd gweithredu i ffrwyno canlyniadau gwaethaf cynhesu byd-eang a newid hinsawdd. Ond bod Brexit a Trump yn ffolineb anferth a bygythiol fydd yn dwysau’r holl broblemau astrys, amrywiol sy’n ein hwynebu.

Er mor bizarre fydd gweld Donald J. Trump yn cael ei urddo’n Arlywydd yr Unol Daleithiau, mae ei benodiadau i’w brif swyddi llywodraethol eisoes wedi achosi syfrdan i lawer gan gael ei ddisgrifio fel “a cabinet of billionaires” gan y Seneddwr sosialaidd Bernie Sanders o Vermont. I amgylcheddwyr yn benodol, y dewisiad mwyaf syfrdanol gan Trump oedd cyflwyno Rex Tillerson, prif weithredwr corfforaeth olew ExxonMobil, i fod yn Ysgrifennydd Gwladol y wlad.

Fel pennaeth, bu Tillerson yn parhau â pholisi Exxon o wadu bodolaeth cynhesu byd-eang am flynyddoedd, gan guddio ymchwil mewnol oedd yn dangos bod y gorfforaeth yn gwybod bod y blaned yn cynhesu.

O ganlyniad, mae Tillerson – ‘Ysgrifennydd Tramor’ nesaf America – yn wynebu cyhuddiadau cyfreithiol gan awdurdodau taleithiol Massachusetts ac Efrog Newydd. Mae llys ym Massachusetts wedi gorchymyn ExxonMobil i gydweithredu ag ymchwiliad Twrne Cyffredinol y dalaith. Y nod yw darganfod a oedd y cwmni olew yn gwybod am effaith llosgi tanwyddau ffosil ar newid hinsawdd, ac wedi dweud celwydd wrth y cyhoedd a buddsoddwyr i guddio hynny. Parhau i ddarllen

Llifogydd cynhesu byd-eang yn bygwth cynlluniau Dinas Abertawe

Fe ddylen ni wedi bod yn ymateb ers amser maith i’r rhybuddion gwyddonol cynyddol am y niwed ddaw i bawb ohonom gyda chynhesu byd-eang. Ond cawsom ein hudo gan glochdar y Gwadwyr fu’n mynnu mai dychryn di-sail yw’r cyfan.

Ond bellach, mae gwleidyddion Abertawe – lle rydyn ni, cyhoeddwyr gwefan Y Papur Gwyrdd, yn byw – yn gorfod wynebu’r effeithiau niweidiol hynny. Mae cynghorwyr Dinas a Sir Abertawe wedi cael clywed bod sicrwydd llifogydd gan Afon Tawe a’r môr yn peryglu holl strategaeth ail-ddatblygu canol ein dinas. Yr  achos yw’r stormydd glaw ffyrnicach a’r codiadau yn lefel y môr sy’n ganlyniad i gynhesu byd-eang.

Ofnau bod lifogydd gan for ac afon yn bygwth cynlluniau mawr Cyngor Abertawe

Ofnau bod lifogydd gan for ac afon yn bygwth cynlluniau mawr Cyngor Abertawe

Yn benodol, gosodwyd adroddiad gerbron cabinet y cyngor sy’n rhybuddio y bydd llifogydd yn effeithio’n gynyddol trwy’r degawdau nesaf ar ardaloedd glannau Afon Tawe a’r Marina, safle Dewi Sant ger Canolfan Siopa’r Quadrant, Heol Ystumllwynarth a chartrefi ardal boblog Sandfields.

Mae tywod yn codi at lefel pier Afon Tawe ac yn aml yn cael ei chwythu i ffordd y Mwmbwls.

Mae tywod yn codi at lefel pier Afon Tawe ac yn aml yn cael ei chwythu i ffordd y Mwmbwls.

Mae’r goblygiadau yn bell-gyrhaeddol iawn i Abertawe.

“Yn y pendraw,” medd yr adroddiad, “fe fydd y risgiau [o lifogydd] yn atal datblygiad a buddsoddiad mewn nifer o brosiectau datblygu ac adfer allweddol ynghanol y ddinas.”

Mae swyddogion yn mynnu nad oes perygl yn y tymor byr, ond maen nhw’n gwneud yn glir bod y llifogydd yn mynd i ddigwydd a bod angen creu amddiffynfeydd i warchod dinas Abertawe (fel dinasoedd glan môr eraill ledled y blaned) rhag y dyfroedd.

Y cefndir lleol i hyn yw bod Cyngor Abertawe wedi bod wrthi’n trafod cynllun enfawr i gysylltu canol y ddinas gyda datblygiad newydd ar safle glan môr y Neuadd Sirol bresennol sydd i’w chwalu.

Cost y cynllun hwnnw fyddai £500 miliwn. Mae cryn heip wedi bod.

  • Ar safle Dewi Sant ynghanol Abertawe edrychir ymlaen at godi arena gyda 3,500 sedd ar gyfer achlysuron rhyngwladol, adeiladu tŵr newydd ar gyfer fflatiau mor uchel â’r Tŵr Meridien presennol, strydoedd siopa, tai bwyta, sinema, sgwâr cyhoeddus a chysylltiadau gwell â’r promenâd.
  • Ac ar safle Neuadd y Sir ar lan y môr, bwriedir codi mwy o eto o lefydd byw ac o dai bwyta.

Ond mae’r freuddwyd fawr hon bellach mewn perygl wrth i realiti effeithiau cynhesu byd-eang sobri gwleidyddion a datblygwyr. Parhau i ddarllen

Cefnogwn 350.org yn erbyn grym Exxon yng Nghyngres yr Unol Daleithiau

Rydym yn byw mewn cyfnod eithriadol o gythryblus gyda bygythiadau Trump, Brexit, terfysgaeth, globaleiddio, rhyfela, tlodi a newyn enbyd, symudiadau poblogaeth dirdynnol o drist a phroblemau anferth eraill.

Ond er y rheidrwydd arnom i ymateb i’r pynciau difrifol hyn, y perygl yw ein bod wedi anghofio mai’r cyd-destun i’r cyfan yw bod cynhesu byd-eang yn carlamu ymlaen. Wrth i ddynoliaeth gredu bod pethau eraill i’w delio â nhw’n gyntaf, dyw prosesau’r Ddaear ddim yn oedi.

350.org mudiad dad fuddsoddi

Ledled y byd mae pobl yn ymgyrchu i dynnu buddsoddiadau allan o ddiwydiannau, fel Exxon, sy’n llosgi carbon gan achosi cynhesu byd-eang.

Cyhoeddodd gwyddonwyr NASA bod cyfartaledd tymheredd y blaned yn ystod pob un o fisoedd 2016 hyd yn hyn wedi torri pob record flaenorol. Yn America, rhybuddiodd yr Arlywydd Obama am beryglon y tywydd eithriadol o boeth sy’n llethu pobl ar draws y wlad. Yn Kuwait, mesurwyd tymheredd o 129.4oC, yr uchaf a gofnodwyd yn hemisffer y dwyrain.

Diolch i’r Athro Siwan Davies, y gwyddonydd o Brifysgol Abertawe, am ein hatgoffa ni yn dawel ac awdurdodol yn ei chyfres bwysig a gafaelgar, Her yr Hinsawdd, ar S4C bod yr iâ yn toddi, bod y moroedd yn codi, bod pobl yn dioddef. Diolch byth, dyma ni yng Nghymru, ac yn yr iaith Gymraeg, yn cael ein hannog yn effeithiol iawn i addasu’n bywydau er mwyn gwarchod y byd a’u holl ffurfiau byw. Parhau i ddarllen

Rhaid parhau i gydweithredu fel aelod o’r Undeb Ewropeaidd

Fel gwefan, mae’r Papur Gwyrdd wedi bod yn falch i fod yn un ymysg myrdd o leisiau sydd wedi bod yn galw ar wledydd y byd i gydweithredu â’i gilydd i warchod y Ddaear, ein cartref planedol.

Yn yr un ysbryd, rydym yn falch i gefnogi’r ymgyrch i sicrhau bod y Deyrnas Gyfunol yn aros yn aelod o’r Undeb Ewropeaidd yn y ReffeBaner Undeb Ewropeaiddrendwm a gynhelir ar ddydd Iau, Mehefin 23.

Gwnawn hynny yng ngoleuni’r weledigaeth a gaed wedi diwedd yr Ail Ryfel Byd y byddai cydweithredu agos rhwng gwledydd Ewrop yn well o lawer na bod yn wledydd ar wahân yn cystadlu â’n gilydd. O’r ddau ddewis, mae’r cyntaf yn cynnig y cyfle am heddwch i bawb – wedi canrifoedd o ymladd gwaedlyd – a’r llall yn rhwym o arwain at wrthdaro.

Os na fydd dim arall yn glir i ni wrth i ni bleidleisio ar ddydd y Refferendwm tyngedfennol hwn, dylwn ystyried geiriau’r athronydd George Santayana, sef  “Those who cannot remember the past are condemned to repeat it.”

Er ei holl feiau, mae’r Undeb Ewropeaidd wedi cadw’r heddwch rhwng gwledydd sydd â hanes o ryfela. Mae hefyd wedi cynnig cymorth i gymunedau mewn cyfnod o newidiadau economaidd a chymdeithasol mawr.

Felly, beth bynnag yw’r pwyslais a rown ar yr angen i addasu a gwella polisïau a threfniadau – a derbyniwn fod angen hynny – peidiwn â pheryglu bodolaeth y sefydliad hwn sydd wedi gwneud cymaint i gyfoethogi’n bywydau.

Pe byddai’r Deyrnas Gyfunol yn rhwygo’n rhydd ar ei phen ei hun o ganlyniad i’r Refferendwm hynod annoeth hwn, gallai hynny rhoi hwb i brosesau allai rwygo’r cyfan o’r Undeb Ewropeaidd. Byddai cenedlaethau yn talu’r pris. Er lles pawb – rhannwn ‘rheolaeth’; rhannwn ‘sofraniaeth’.

… Wrth i ni baratoi’r post hwn, daeth y newyddion enbyd am lofruddiaeth greulon yr Aelod Seneddol a’r fam ifanc Jo Cox yn Swydd Efrog, gwraig ifanc alluog oedd wedi ymroi i gynnal anffodusion y byd. Wrth gyd-ymdeimlo â’i theulu, gobeithiwn y bydd y digwyddiad trist hwn yn achosi pawb ohonom i ail-ystyried yn ddwys iawn pa ffordd yw ffordd ddoethineb mewn byd lle mae cymaint o gasineb yn cael ei ryddhau.  

Mewn rali ddiweddar yn Neuadd y Brangwyn, Abertawe, clywsom Stephen Kinnock AS yn disgrifio sut y bu’n dosbarthu taflenni ‘Aros Mewn’ yn Aberafan pan ddaeth gŵr oedd wedi’i gynhyrfu’n lân i fyny ato, ei brocio a’i fys, a gweiddi “Traitor!” arno.

Oes, yn y cyfnod o dawelwch sydd gennym bellach yn ymgyrch y Refferendwm wedi marwolaeth Jo Cox mae angen ffrwyno’r gwylltineb sydd ar gerdded.

‘Profiad pen y mynydd’ gydag ynni glân ar Fynydd y Gwrhyd?

Cefnogwyr fferm wynt Mynydd y Gwrhyd ar y safle gyda menter Awel Aman Tawe

Cefnogwyr fferm wynt Mynydd y Gwrhyd ar y safle gyda menter Awel Aman Tawe

Fe gethon ni brofiad pen y mynydd neithiwr, Charlotte a minnau’n rhan o griw hoff, gytun. Ond nid ‘profiad pen y mynydd’ fel byddai’r traddodiad capel yn edrych arno. Nid ymweliad yr ‘Ysbryd Glân’ gawson ni – am wn i – ond ninnau’n ymweld yn llawen â lleoliad Ynni Glân y dyfodol.

Peirianwyr Raymond Brown, Pen-y-bont ar Ogwr, yn esbonio'r gwaith i'r criw.

Peirianwyr Raymond Brown, Pen-y-bont ar Ogwr, yn esbonio’r gwaith i’r criw.

Roedden ni ar ben mynydd go iawn, sef Mynydd y Gwrhyd uwch Cwm Tawe. Ac roedd hi’n noson ysblennydd o hafaidd gyda golygfeydd ardderchog o’r copaon i’r môr. Fel cefnogwyr i fenter leol, gydweithredol Awel Aman Tawe, roedden ni’n cael ymweld â safle’r fferm wynt y bu’r fenter yn ymgyrchu i’w sefydlu ers 17 mlynedd. (Awel.coop)

Hywel gyda Dan McCallum, pennaeth Awel Aman Tawe.

Hywel, Y Papur Gwyrdd, gyda Dan McCallum, pennaeth Awel Aman Tawe.

Wrth i lafnau tyrbinau eraill droi’n osgeiddig yn yr awelon ar lethrau cyfagos, esboniodd y peirianwyr y cyfan i ni am brosiect Mynydd y Gwrhyd o’u safbwynt nhw. Gwthio ‘mlaen i baratoi’r safle maen nhw ar hyn o bryd, gan edrych ymlaen at gyrhaeddiad y ddau dyrbin o’r Almaen i borthladd Abertawe, at eu symud oddiyno i’r safle, at ddydd mawr codi’r tyrrau (gan obeithio, yn eironig, na fydd gormodedd o wynt), ac at ddydd cynhyrchu trydan glân, adnewyddol, am y tro cyntaf tua’r Nadolig.

Ond yn ogystal â’r peirianwyr o gwmni Raymond Brown o Ben-y-bont ar Ogwr, roedd swyddogion Menter Awel Aman Tawe o Gwmllynfell yno hefyd i’n croesawu fel buddsoddwyr. Ar y blaen oedd Dan McCallum ac Emily Hinshellwood, sef y ddau a fu’n ysbrydoli gweithgareddau Awel Aman Tawe ers y cychwyn – gan roi lle mor flaenllaw, gyda llaw, i’r iaith Gymraeg. Wrth ymladd y frwydr hir am ganiatad i godi’r fferm wynt, buon nhw’n gwthio ymlaen gyda phrosiectau ynni adnewyddol eraill gan osod paneli haul ar amrywiaeth o adeiladau lleol yng Nghwm Aman, Dulais a Thawe.

Bu’r frwydr hon am y fferm wynt yn hir oherwydd gwrthwynebiad criw cymharol fychan. Parhau i ddarllen