Cymru’n dangos y ffordd iawn ymlaen – atal 2ail draffordd M4 Casnewydd

Calonogol iawn nodi bod y misoedd diwethaf wedi bod yn gyfnod o weithredu uniongyrchol cryfach nag erioed o blaid gwarchod ein planed mewn sawl gwlad. A bod ymateb cadarnhaol eisoes wedi bod i hynny, yn arbennig yma yng Nghymru.

Yn Llundain, bu gweithredu aelodau Chwyldroad Difodiant wrth gau heolydd a phontydd prysura’r ddinas am ddyddiau ben bwy’i gilydd yn rhyfeddod o ymroddiad ac o drefnu effeithiol. Bu’n rhyfeddod, hefyd, o ymddygiad pwyllog ac amyneddgar ac, ie, hwyliog.

Ond cofiwn y cafodd 1,130 eu harestio am eu gweithgarwch gyda’r heddlu’n bwriadu erlyn. Pobl ddewr yn talu’r pris ar ein rhan.

Cannoedd o wrthdystwyr o flaen Senedd Cymru ym Mae Caerdydd yn 2018 yn dangos eu gwrthwynebiad  i gynllun M4 Casnewydd

Crisialwyd meddyliai gan y protestiadau hyn. Cawson nhw eu sbarduno gan rybuddion gwyddonwyr mai dim ond rhyw 12 mlynedd sydd gennym i arafu ac atal cynhesu byd-eang neu y bydd yn rhy hwyr arnom.

Yma yng Nghymru ar 1 Mai, o ganlyniad i neges daer y protestiadau hyn, a rhai tebyg yng Nghaerdydd yn ogystal, cafwyd datganiad gan aelodau ein Senedd – wedi arweiniad gan Blaid Cymru – ein bod yn byw bellach mewn cyfnod o berygl eithriadol o ran bygythiad newid hinsawdd i bawb ohonom.

Fel mewn gwledydd eraill, bu pwysau yma ar Lywodraeth Lafur Cymru i ddechrau gweithredu o ddifrif i gryfhau eu polisïau i leihau allyriadau carbon. Ac efallai bod ymateb y Llywodraeth wedi dod yn gynt na’r disgwyl heddiw yn ein Senedd.

Y gost ariannol anferth o £1.6bn, ynghyd ac ansicrwydd Brexit, oedd y prif resymau a roddwyd gan y Prif Weinidog Mark Drakeford pan gyhoeddodd benderfyniad mawr i atal y cynllun i greu ail draffordd o gylch Casnewydd. Bu pwyso am y draffordd 14-milltir o hyd hyn ers blynyddoedd gyda’r honiad y byddai’n lleihau tagfeydd ar yr M4 presennol.

Roedd y protest hwn ymhlith llawer a drefnwyd gan nifer o fudiadau amgylcheddol dros gyfnod hir.

Ond, gan feddwl am ymgyrchoedd diflino sawl mudiad amgylcheddol fel Cyfeillion y Ddaear Cymru, roedd ffactorau megis lleihau allyriadau traffig, a gwarchod bywyd gwyllt Gwastatir Gwent, yn sicr yn pwyso’n drwm ar feddyliau’r Llywodraeth yn ogystal.

Yn wir, eglurodd yr Athro Drakeford ei hun y byddai bellach wedi atal y cynllun am resymau amgylcheddol hyd yn oed pe bai’r pwysau ariannol heb fod mor gryf.

Adam Price AC, Plaid Cymru, yn annerch o blaid atal y draffordd newydd o gylch Casnewydd.

Felly, digon posib y gwelir ledled y byd bod heddiw wedi bod yn ddydd o arwyddocâd mawr iawn yn hanes yr ymdrech i ffrwyno ac atal cynhesu byd-eang. Dyna bwysigrwydd penderfyniad Llywodraeth Cymru –  yn rhannol, beth bynnag – i atal adeiladu traffordd newydd er mwyn torri ar dwf allyriadau

… Ac roedd un llamgu Cymreig – Taliesin o Dreforys – hefyd yn hapus i fod ynghanol y dorf!

Bydd ymateb y cwmnïau adeiladu a thrafnidiaeth yn negyddol, siŵr o fod. Ac yn sicr,  bydd angen i’r Llywodraeth weithredu’n gyflym i ddatblygu cynllun amgen y ‘Ffordd Las’ a gwasanaethau trafnidiaeth gyhoeddus newydd.

Llongyfarchiadau i’r protestwyr yma yng Nghymru chwaraeodd ran mor fawr i atal codi traffordd newydd mor ddinistriol. Llongyfarchiadau, hefyd, i Lywodraeth Cymru am eu hymateb. Ond y gwir yw nad ydym yn gallu codi mwy a mwy o draffyrdd. Aeth yr oes honno heibio, os ydym yn gall.

Colli arweinydd – ond ei gwaith dros fyd natur i barhau

Trist iawn nodi bod Polly Higgins bellach wedi marw. Fel yr oeddem wedi nodi yn ein post diwethaf, bu’r wraig alluog hon o’r Alban yn ysbrydoliaeth i bobl ledled y byd wrth godi llais heriol i amddiffyn byd natur yn ei holl amrywiaeth.

Cyn iddi farw wedi ei salwch byr, dywedodd Polly y byddai ei thim o gyfreithwyr yn parhau gyda’i gwaith o wneud difrodu byd natur yn drosedd y gellir ei erlyn yn y llysoedd.

Byddai gweithredu grymus y miloedd o aelodau o fudiad Chwildroad Difodiant yn Llundain wedi bod yn galondid iddi yn ei dyddiau olaf. Cefnogwn ei hymgyrch. Diolch amdani.

Dymunwn yn dda i Polly Higgins, ‘Cyfreithwraig y Ddaear’

Polly Higgins – ‘Cyfreithwraig y Ddaear’

Fel myrdd o garedigion y Ddaear ledled y blaned, clywsom gyda thristwch enfawr fod ‘Cyfreithwraig y Ddaear’ Polly Higgins yn dioddef o afiechyd difrifol.

Dros y blynyddoedd, rydym wedi bod yn falch i son am ymgyrchoedd heriol Polly ynghanol y systemau cyfreithiol rhyngwladol o blaid gwneud Eco-laddiad – sef dinistrio byd natur o bob math – yn drosedd o flaen llysoedd y byd. Clywsom fod hithau wedi bod yn hynod falch i weld plant a phobl ifanc yn protestio o blaid gwarchod y Ddaear yn ddiweddar.

Dyma gyfieithiad o neges llawn angerdd a chariad ar dudalen Facebook Polly gan gyfaill agos iddi. Meddyliwn amdani:

‘Mae Polly Higgins – cyfreithwraig i’r Ddaear, arloesydd ysbrydoledig dros heddwch a chyfiawnder – bellach yn derbyn cymorth arbennig o dda o ran maeth a therapïau radical yn fewnol ac allanol, ac mae’r holl gyngor rhyfeddol wedi arwain at ofal personol ffantastig gyda mewnbwn arbenigol.

‘Ac mae’r cynigion o gymorth yn dal i ddod mewn … felly, i’r rhai ohonoch sydd eisiau parhau i gyfrannu at Polly a’i gwaith yn y byd sydd wedi cyffwrdd pob un ohonoch mewn ffordd mor ddwfn, dyma 2 beth hollol gadarn ac ymarferol y gellwch wneud fyddai’n achosi i galon Polly ganu (NB er bod rhai o’i horganau eraill yn cael amser anodd ar hyn o bryd, yn ôl y meddygon mae ei chalon yn pingo’n iach!):

  1. Llofnodwch i ddod yn Amddiffynnydd y Ddaear ar IamAnEarthProtector.org – a chael 20 o’r ffrindiau i lofnodi hefyd … Mae Polly’n dweud y byddai wrth ei bodd i *fyw* i weld #OneMillionEarthProtectors … oni fyddai hynny’n anhygoel?!
  2. Cyfrannwch i’r gwaith mae Polly wedi cyflawni mewn ffordd mor rasol hyd yma, sydd mor bwysig ac sydd *rhaid* iddo barhau beth bynnag a ddigwydd. Rhaid i Eco-laddiad ddod yn drosedd os ydym i weld diwedd i’r difrodi di-hid o’n hunig, ingol o brydferth, gartref planedol byw. Gellwch wneud hyn trwy Paypal at – paypal@ecologicaldefenceintegrity.com.

‘Un o’r pethau gwir ryfeddol am waith Polly yw ein bod yn gwybod oherwydd ei natur a’i bwrpas – i amddiffyn y Ddaear a’r holl fodau byw – bod pob Amddiffynnydd y Ddaear sy’n ymuno, a phob rhodd fechan, yn dod o’r galon.

‘Sut allai fod yn wahanol? Yr egni hwnnw, eich egni chi, fydd yn cario’r gwaith hwn ymlaen yn y byd, i ddod yn rhan o ymwybyddiaeth pawb gaiff eu hysbrydoli ganddi – oherwydd, fel dywed Polly, mae cymaint, cymaint o filiynau sy’n pryderu mor ddwys.

‘Chi yw’r negeseuwyr, pawb ohonoch … JoJo, gyda chariad xxxx’

Pob dymuniad da, Polly.

Ieuenctid yn gadael eu dosbarthiadau i roi gwersi i’r gwleidyddion am yr angen i warchod eu Daear

Llongyfarchion mawr i bobl ifanc ymhell ac agos am gymryd rhan mewn ton o brotestiadau amgylcheddol ledled y byd ar hyn o bryd. Galw maen nhw ar lywodraethau i weithredu o ddifrif i gwtogi ar gynhesu byd-eang ac i amddiffyn systemau naturiol.

Gwych clywed bod cannoedd o ddisgyblion yma yng Nghymru wedi ymuno a’r protestiadau heddiw gan adael eu hysgolion er mwyn cynnal protesiadau gan gynnwys un o flaen Senedd Cymru yng Nghaerdydd.  Buont yn lleisio’u hofnau yn ddi-flewyn ar dafod am y niwed sy’n cael ei achosi i systemau naturiol y blaned.

Hen, hen bryd bod ein gwleidyddion yn cael gwersi gan bobl ifainc am ddifrifoldeb y bygythiad i’r Ddaear. Dyma’r pwnc ddylai fod yn gyd-destun i bob pwnc arall sy’n cael sylw’r gwleidyddion ond sy’n cael ei anwybyddu’n rhy aml.

Deallwn fod 10,000 o blant o ryw 60 ysgol wedi gweithredu heddiw trwy’r Deyrnas Gyfunol gan gerdded allan o’u dosbarthiadau i ddangos maint eu pryderon .

Dechreuodd protestiadau’r bobl ifainc yn Sweden trwy arweiniad arloesol Greta Thunberg, 15 oed. Protestiodd Greta ar ei phen ei hun o flaen Senedd y wlad honno ym mis Awst gan roi cychwyn i’r ymgyrch holl-bwysig hwn.

Erbyn hyn mae tua 70,000 o blant yn cynnal protestiadau rheolaidd mewn 270 o ddinasoedd ledled y byd.

Da iawn bod pobl ifanc nawr yn dechrau arwain yr ymgyrch i warchod ein cartref planedol. Mynnwn fod ein gwleidyddion yn gwrando arnynt ac yn gweithredu ar frys ar Gytundeb Newid Hinsawdd Paris 2015.

Gadawn i’n gwleidyddion wybod ein bod yn sefyll yn gadarn gyda’r plant a’r bobl ifainc ardderchog hyn ac yn eu cefnogi’n llwyr. Diolch yn fawr iddyn nhw!

Ie i Ewrop! Na i Brexit! – er mwyn gwarchod ein dyfodol

Does dim pwnc pwysicach na’r niwed sy’n cael ei achosi gan ddynolryw i’n planed.

Yng ngolau hynny, gobeithio y bydd gwledydd y Cenhedloedd Unedig yn mynd ati o ddifrif i ddechrau ffrwyno cynhesu byd-eang wedi’r cytundeb ar Newid Hinsawdd a gaed yn Katowice, Gwlad Pwyl, cyn y Nadolig.

Ond, am y tro, fe drown ni ein golygon o’r bygythiad i’r Ddaear i’r bygythiad i Brydain yn benodol trwy Brexit.

Rali yng Nghaerdydd a drefnwyd gan fudiad Cymru dros Ewrop

Ein barn ni yw mai ‘digon yw digon’ yw hi bellach yn wyneb y niwed sy’n cael ei achosi’n barod gan yr ymgyrch hollol wallgof hwn i’n rhwygo allan o’r Undeb Ewropeaidd – er syndod, tristwch a hwyl i wledydd ledled y byd.

Oni roddir atal arnynt gan Aelodau Seneddol yn fuan wrth iddynt gyrraedd nôl i San Steffan wedi hoe’r Nadolig, bydd y Brexitiaid  yn llwyddo i’n gwahanu o sefydliad sydd, er ei wendidau, wedi tyfu’n drysor heddychlon ar gyfandir a fu, hebddo, yn llifo a gwaed.  Sef, cael ein rhwygo’n hollol ddiangen o sefydliad y buom yn rhan o’i ddatblygiad ers 1970 gan elwa mewn cymaint o ffyrdd – yn economaidd, yn gymdeithasol, yn gelfyddydol, yn wyddonol – wrth fod yn aelodau ohono.

Yr Arglwydd Dafydd Wigley yn annerch o blaid Aros yn yr Undeb Ewropeaidd yn Stryd y Frenhines Caerdyddgymdeithasol, yn gelfyddydol, yn wyddonol – wrth fod yn aelodau ohono.

Er eu bod yn anghyfrifol o ddi-glem, mae dylanwad y Brexitiaid ers Refferendwm Mehefin 23, 2016 wedi cael eu hybu’n fawr gan dacteg Theresa May (ac eraill, gan gynnwys Vladimir Putin) o chwyddo canlyniad y bleidlais fel ‘ewyllys y bobl’ a ‘dymuniad y wlad’ gan eu hail-adrodd fel mantra.

Bydd haneswyr y dyfodol yn synnu at eu llwyddiant. Mwyafrif bychan gafodd y Brexitiaid yn y Refferendwm, sef 51.9% yn pleidleisio o blaid ‘Gadael’ a 48.1% o blaid ‘Aros’. Dim ond 37% o’r cyfan o etholwyr Prydain oedd wedi pleidleisio ‘Gadael’.

Dengys y ffigyrau terfynol y gwirionedd – sef 17,410,74 dros adael, gyda 16,141,241 dros aros. Felly, nid dangos dymuniad unol a nerthol wnaeth y Refferendwm o gwbl, ond dangos bod y wlad wedi cael ei rhwygo lawr y canol.

Ers hynny, twyll enbyd ond effeithiol fu tacteg y Brexitiaid o gyd

Arwyddion o ddyfodol creadigol ein cyd-weithio Ewropeaidd – neu olion o berthynas unol a chwalwyd gan Brexit? Plac am un o’r prosiectau a ariannwyd yn rhannol gan yr Undeb Ewropeaidd yn Abertawe.

nabod yn unig y rhai sydd am droi cefn ar yr Undeb Ewropeaidd ac anwybyddu’n llwyr y miliynau sydd o blaid yr undeb – fel ’tai ni ddim yn bodoli.

Ond erbyn hyn, mae profiadau’r ddwy flynedd a hanner a aeth heibio ers Refferendwm 2016 yn galw am ail-ystyried y bleidlais honno.

  • Gwelwyd nad oedd gan Brexitiaid craidd, anghyfrifol y Blaid Geidwadol unrhyw gynlluniau y tu ôl i’w sloganau
  • Synnwyd Theresa May a charfan y Brexitiaid wrth i 27 gwlad arall yr Undeb Ewropeaidd wrthod ildio ar egwyddorion sylfaenol eu perthynas,
  • Sylweddolwyd, ar ddiwedd 2 flynedd o drafod ym Mrwsel, y byddai Cytundeb Terfynnol Theresa May yn golygu gwaeth telerau masnachu ac y byddai Prydain wedi troi cefn ar brosesau canolog yr Undeb
  • Gwelwyd bod tebygolrwydd cynyddol y bydd y Deyrnas Gyfunol yn disgyn yn hollol anhrefnus o’r Undeb heb unrhyw gytundeb masnachol yn y byd gyda chanlyniadau enbyd

Felly, yn wyneb y chwalfa yn rhengoedd Llywodraeth ac ASau San Steffan, y peth lleiaf y gellir disgwyl yw pleidlais arall ar y pwnc, ‘Pleidlais y Bobl’ fel y’i gelwir – yn enwedig gan fod polau piniwn yn awgrymu bod mwyafrif clir bellach yn cefnogi Aros yn yr Undeb. Mae’r hawl i ail-ystyried ac ail-ddatgan barn yn sylfaenol i’n trefn ddemocrataidd ni. Gwnawn hynny trwy etholiadau cyson. Does dim statws cyfansoddiadol uwch na hynny gan unrhyw refferendwm. Parhau i ddarllen

Diolch i bobl ddewr Extinction Rebellion am weithredu i warchod y Ddaear

Llongyfarchiadau i fudiad newydd Extinction Rebellion am gadw’u haddewid i gynnal cyfres o weithrediadau tor-cyfraith, heddychol yn Llundain ar bwnc argyfwng y Ddaear – gan gynnwys wrth gatiau 20 Downing Street.

Cannoedd o brotestwyr Extinction Rebellion yn cau Pont Westminster yn Llundain ar Sadwrn, Tachwedd 17. “Rydym yn sefyll yn heddychol o blaid y Ddaear a dynoliaeth,” medd eu llefarydd,Celia B. Llun: Extinction Rebellion / @ExtinctionR

Efallai nad yw mwyafrif ein gwleidyddion yn gweld rheswm i dalu sylw i fygythiad Cynhesu Byd-eang a dinistrio bywyd naturiol y Ddaear. Ond mae’r gweithredu hyn yn rhybudd iddynt fod pobl yn cynhyrfu o ddifrif yn wyneb y peryglon sy’n ein hwynebu.

Cymerodd tua 6,000 o bobl ran yn y protestiadau yn ystod yr wythnos yn dechrau Tachwedd 12. Cafodd 5 o bontydd Afon Tafwys eu cau. Ataliwyd y traffig wrth i gannoedd o’r gwrthdystwyr eistedd ar  bontydd Southwark, Blackfriars, Waterloo, Westminster a Lambeth. Arestiwyd dros 80 o bobl gan yr heddlu. Bydd achosion llys yn dilyn.

Deallwn fod cryn nifer o Gymry wedi teithio i Lundain i fod yn rhan o’r protestiadau arwyddocaol hyn, a diolch am hynny. Ry’n ni’n gobeithio y bydd ein Haelodau Seneddol, a’n Haelodau Cynulliad yn ymateb yn gadarnhaol i’r llais newydd hwn sydd wedi codi mor sydyn i danio’r ymgyrch.

Mae gwyddonwyr y Cenhedloedd Unedig yn ein rhybuddio nad oes llawer o amser ar ol: dim ond 12 mlynedd, meddant, os na weithredwn. Rhaid gweithredu ar frys gwyllt, meddan nhw, i gyfyngu ar losgi carbon difrodol a throi’n llwyr at ynni glan – er mwyn ffrwyno codiad tymheredd peryglus y blaned a thoddiant y pegynnau ia a’r newid hinsawdd sy’n ganlyniad. Heb hynny, mae’r dyfodol yn ddu.

Pebai’n harweinwyr gwleidyddol ond yn siarad yn gyhoeddus am argyfwng y Ddaear, byddai’n codi calon rhywun i gredu bod modd achub y sefyllfa. Ond yn rhy aml o lawer, anwybyddu’r pwnc maen nhw.

(Am hynny, byddai’n dda pebai rhai ohonynt yn mynegi eu gweledigaeth blanedol ar wefan Y Papur Gwyrdd – yn ol ein gwahoddiad. Gweler blog isod!)

Yn y cyfamser, rhwydd hynt i bobl Extinction Rebellion wrth iddyn nhw weithredu dros ddyfodol diogelach i bawb ohonom, heb gyfri’r gost heb son am gyfri’r pleidleisiau.

 

Croesawu codi’r tymheredd gwleidyddol ar bwnc tymheredd ein planed

Dros gyfnod helbulus o fwy na dwy flynedd, mae’r angen i geisio atal trychineb Brexit wedi galw am sylw a gweithredu gan bobl gall trwy wledydd a rhanbarthau Prydain.

Ond gwych nodi bod mudiad newydd Extinction Rebellion am atgoffa llywodraeth Toriaidd Theresa May, a phawb ohonom, bod rhaid parhau i weithredu o ddifrif i geisio ffrwyno bygythiad Cynhesu Byd-eang hefyd.

Rydym yn croesawu Extinction Rebellion gan fod gwir angen codi’r tymheredd gwleidyddol ar bwnc tymheredd y Ddaear. Wedi’r cyfan, mae’r difrod amgylcheddol a achosir i’n planed yn gyd-destun i’r cyfan arall a wnawn.

Protest cefnogwyr Extinction Rebellion yn Parliament Square, Llundain, as Hydref 31. Llun: Chloe Farand. Newyddion: https://www.desmogblog.com/

Ar Hydref 31, bu cannoedd o aelodau Extinction Rebellion yn cynnal protest yn Parliament Square yn Llundain. Dangos methiant Llywodraeth Theresa May, oedden nhw, i wynebu eu cyfrifoldebau dan Gytundeb Newid Hinsawdd Paris 2015. Arestiwyd 15 o’r protestwyr am orwedd ar y stryd.

Trwy  atal taliadau am drydan glan a ddaw o baneli haul ar doeau tai ac adeiladau eraill, a’u cefnogaeth i ddatblygu ffracio am nwy, mae’r Toriaid wedi dangos eu bod yn ystyried sicrhau elw i’r diwydiant ynni carbon difrodol yn bwysicach na’r angen i ffrwyno allyriadau carbon deuocsid.

Dyna sy’n llywio eu polisiau ynni er y rhybuddion mwya’ taer gwyddonol a gafwyd hyd yn hyn yn Adroddiad Panel Rhyng-lywodraethol y Cenhedloedd Unedig ar Newid Hinsawdd a gyhoeddwyd ar Fedi 8 (gweler y linc i’r Adroddiad dan ‘Gwyddoniaeth’ yn y rhestr gynnwys ar ochr chwith y tudalen).

Felly, diolchwn i aelodau Extinction Rebellion am eu gweithredu hyd yn hyn. Edrychwn ymlaen at eu hymgyrchu pellach yn ystod yr wythnos sy’n dechrau Tachwedd 12. Bydd y gweithgareddau hynny’n dod i ben gyda phrotest arall yn Parliament Square, Llundain, ar Dachwedd 19.

‘Na i Brexit!’ ac – ‘Ie i’r Ddaear!’ Dyna slogannau’r Papur Gwyrdd. Gobeithio bydd ein gwleidyddion yn ymateb yn gadarnhaol iddynt. Mae peryglon enbyd yn gwasgu arnom yn gynyddol wrth i arweinwyr gwallgof feddiannu grym llywodraethol ar bob llaw.

Dyma amser gwir dyngedfennol i ddynoliaeth a holl ffurfiau bywyd eraill ein planed. Fel dywed yr hen ymadrodd – Y cyfan sydd ei angen i ddrygioni lwyddo yw i bobl dda wneud dim.

Angen arweiniad gan driawd Plaid Cymru ar fygythiad Cynhesu Byd-eang

Nid pwnc yw Cynhesu Byd-eang a Newid Hinsawdd, ond cyd-destun – cyd-destun i fywydau a gweithgarwch pawb ohonom.

Ni fydd yn bosibl i ni’r Cymry osgoi difrod y chwalfa amgylcheddol sydd ar gerdded trwy guddio y tu ôl i Glawdd Offa. Dyma chwalfa, yn ôl y newyddiadurwr amgylcheddol Bill McKibbon, sy’n troi ein planed o fod yn gartref clyd i fod yn Dŷ Erchyllterau (eaarth: making a life on a tough new planet, St Martin’s Griffin, New York).

Rwyf wedi bod yn aelod o Blaid Cymru ers yn f’arddegau, amser maith yn ol. Fe ddes yn amgylcheddwr yn rhannol wrth glywed Gwynfor yn canmol cylchgrawn Resurgence a sefydlwyd yn y 60au.

Yn wyneb hynny, ac yn arbennig yn wyneb y rhybuddion gwyddonol cynyddol presennol, roeddwn wedi gobeithio, a disgwyl, y byddai Leanne Wood, Adam Price a Rhun ap Iorwerth, fel rhan o’u hymgyrchoedd ar gyfer Llywydiaeth Plaid Cymru, wedi datgan yn glir eu bod yn derbyn realiti peryglon difrifol Cynhesu Byd-eang.

Leanne Wood

Byddai hynny wedi helpu pawb i ddeall bod ein ‘nationalism’ ni yn wahanol iawn, er enghraifft, i ‘nationalism’ Donald Trump, yr Alt Right yn America, a’r asgell-dde eithafol, gan gynnwys hyrwyddwyr Brexit, ymhob man. Maen nhw, fel y gŵyr pawb ohonom, yn gwadu newid hinsawdd ac yn bwrw ati i ddinistrio’r amgylchedd naturiol gyda llawenydd maleisus.

Adam Price

Ond ar ben yr eglurhad hanfodol hwnnw, byddwn wedi disgwyl datganiad am sut y byddai’r triawd yn llunio cyfraniad cryfach gan Gymru i’r ymgyrch rhyngwladol i ffrwyno Newid Hinsawdd ac i warchod byd natur.

Ces fy siomi. Ni fu bygythiad enfawr Cynhesu Byd-eang yn rhan amlwg o gwbl o ymgyrchoedd Leanne, nac Adam, na Rhun. Nid wyf wedi gweld cyfeiriadau ato ar daflenni, ac nid oedd son amdano yn ystod yr Hystingiau y bum i ynddo.

Rhun ap Iorwerth

I’w cynorthwyo, a’u hysbrydoli – os oes angen – ar y mater canolog o bwysig hwn, awgrymwn eu bod yn troi at erthyglau’r Athro Gareth Wyn Jones ar y wefan hon, yn enwedig yr olaf ohonynt, Yr Amser yn Brin i Arbed y Ddaear, sy’n gorffen gyda’r her hon:

Rhaid cyd-warchod adnoddau cyffredin. Rhaid sylweddoli ein bod yn gyd-westeion ar Blaned y Ddaear – yn ddu a gwyn, yn gyfoethog a thlawd, yn eiddil ac yn iach. Ni thâl i ni a’n harweinwyr, na’r 1% tra – cyfoethog sy’n rheoli cymaint, dwyllo’n hunain ac anghofio hyn. (Erthygl Rhif 46, adran Gwyddoniaeth – a Mwy: <http://www.ypapurgwyrdd.com&gt;).

Mae aelodau Plaid Cymru wedi derbyn eu ffurflenni pleidleisio ar gyfer eu Llywydd heddiw (Medi 18). Rhaid i’w pleidleisiau gyrraedd Tŷ Gwynfor erbyn Medi 27.

Yn y cyfamser, hoffwn estyn croeso i’r ymgeiswyr am Lywyddiaeth y Blaid ddanfon datganiadau at y wefan hon yn esbonio beth yw eu barn am Gynhesu Byd-eang a sut y dylwn  ymateb fel dynolryw i ddinistr amgylcheddol. Danfonwn neges atyn nhw gyda’r gwahoddiad hwn, rhag ofn nad ydynt yn darllen gwefan Y Papur Gwyrdd.

Cyhoeddwn ar hast bob neges a ddaw yn ol atom, gan ddymuno’r gorau i Leanne, i Adam ac i Rhun.

HYWEL DAVIES

Clymblaid y cyfoethogion a’r gwadwyr newid hinsawdd – sut i ffrwyno Trump a ‘gwleidyddiaeth ysgytwad’

No is Not Enough: Defeating the News Shock Politics, Naomi Klein (Allen Lane)

ADOLYGIAD GAN CHARLOTTE DAVIES

“Ni ddaw henaint ei hunan” …na newid hinsawdd ’chwaith, mae’n ymddangos. Yn hytrach, fel mae Naomi Klein yn dadlau yn ei llyfr mwya’ diweddar No Is Not Enough: Defeating the New Shock Politics (Allen Lane 2017), fe ddaw gyda, ac, yn wir, fe gaiff ei alluogi gan gymysgedd pwerus o dueddiadau a gysylltir gyda thwf byd-eang neo-ryddfrydiaeth.

Fel newyddiadurwr, awdur ac ymgyrchydd, mae Naomi Klein wedi ymchwilio i ac ysgrifennu am y tueddiadau hyn, a’u canlyniadau a’u perthynas i dŵf grym gwleidyddol neo-ryddfrydiaeth ers y 1970au – gan dynnu sylw at ei ymosodiadau ar y sector cyhoeddus a’i gefnogaeth ddi-gwestiwn i gorfforaethau elw-ganolig yn cael gweithredu heb unrhyw reoleiddio allanol.

Mae’r llyfr hwn yn dod â gwaith blaenorol Klein ynghyd i esbonio cynnydd y rhaglen neo-ryddfrydol – sef trwy dŵf superbrands byd-eang, gwadu newid hinsawdd, gwthio cyfoeth preifat i’r sector cyhoeddus a’r defnydd cynyddol o’r hyn mae hi’n cyfeirio ati fel ‘dysgeidiaeth ergydio’ (shock doctrine) i danseilio prosesau gwleidyddol.

Mae llawer o’r llyfr yn ymwneud ag esbonio tŵf ac ethol Donald Trump i Arlywyddiaeth yr UD: mae’n disgrifio creu superbrand Trump, sy’n gwerthu delwedd yn hytrach na chynnyrch ac yn y broses sy’ ddim yn petruso rhag allforio swyddi a damsang ar hawliau’r gweithwyr; mae’n dyrannu ymdeimlad Trump o hawl bersonol (yn gyfartal dros gyrff menywod ac adnoddau’r blaned) yn seiliedig ar ei gyfoeth anferth; ac mae’n pwyntio at ganlyniadau anorfod ei arlywyddiaeth – dadreoleiddio i gefnogi tŵf corfforaethau byd-eang a gwneud hyd yn fwy cyfoethog elit byd-eang sydd eisoes yn gyfoethog y tu hwnt i ddychymyg.

Ond mae gan Klein bryderon y tu hwnt i gipiad Trump o Arlywyddiaeth yr UD: ‘Er mor eithafol ydyw, mae Trump yn llai o wyriad nag o ganlyniad rhesymegol – pastiche o fwy neu lai’r cyfan o dueddiadau’r hanner canrif mwya’ diweddar’ (t.9).

Yn ei phennod yn ffocysu’n benodol ar newid hinsawdd a’r bygythiad amgylcheddol a gynigir gan apwyntiadau a gweithgareddau Trump, mae Klein yn dadlau bod gwadwyr newid hinsawdd yn amddiffyn ar-y-cyd eu goruchafiaeth economaidd a’r prosiect neo-ryddfrydol a’i creodd ac sy’n ei gynnal. ‘Mae gan gynhesu byd-eang ganlyniadau radical cynyddol wirioneddol. Os ydyw’n wir – ac mae’n amlwg ei fod – yna does dim modd i’r dosbarth oligarchaidd barhau i redeg yn wyllt heb reolau’ (t.83).

Yna, mae Klein yn troi i ystyried y dulliau a ddefnyddiwyd i gyflwyno egwyddorion neo-ryddfrydol i sefydliadau’r gwladwriaethau democrataidd, dulliau y cyfeiria atynt fel y ‘wleidyddiaeth ysgytwad’ newydd. Dadleua fod y chwalfa feddyliol sy’n dilyn unrhyw drychineb mawr – yn cael ei hachosi gan ddigwyddiadau economaidd, cymdeithasol neu amgylcheddol – yn creu amgylchiadau lle gall mesurau gael eu gweithredu i danseilio gwasanaethau cymdeithasol, creu mantais i gorfforaethau byd-eang a gwneud yr elit sydd eisoes yn gyfoethog hyd yn oed yn fwy cyfoethog, wrth ddiddymu rheoliadau sy’n gwarchod yr amgylchedd, gweithwyr a chymunedau.

Mae hi’n cyflwyno esiamplau o sut mae’r tactegau hyn wedi cael eu gweithredu’n effeithiol mewn sawl argyfwng gwahanol: yn ystod methdaliad agos Dinas Efrog Newydd yng nghanol y 1970au, a roddodd, gyda llaw, hwb ariannol anferth i Trump ar gost enfawr i’r ddinas; yn nhŵf y diwydiant amddiffyn yn sgil ymosodiadau 9 / 11; ac yn yr ymateb i Gorwynt Katrina yn New Orleans.

Yn adran ola’r llyfr, mae Klein yn troi at y cwestiwn o beth y gellir ei wneud i atal y wleidyddiaeth ergydio hon gyda’i ehangu neo-ryddfrydol canlynol. Fel y cyhoedda’i theitl, dywed Naomi Klein, No is Not Enough. Ei dadl yw bod rhaid i’r gwrthwynebiad gynnig gweledigaeth newydd o sut y gellir trefnu cymdeithas. Mae hi’n cydnabod nad oes ond ychydig o gof yng nghymdeithasau’r Gorllewin o unrhyw fath o system economaidd ar wahân i rai sy’n hybu elw tymor-byr a chyfoeth personol wedi’i adeiladu ar dŵf economaidd parhaus – ‘system sy’n cymryd yn ddiddiwedd o drysor naturiol y ddaear, heb amddiffyn cylchoedd adferol, wrth dalu sylw peryglus o fach at ble y taflwn lygredd’ (t.240).

Ond mae’n mynnu bod dyfodol gwahanol yn bosibl. Heb smalio bod ganddi weledigaeth gynhwysfawr o’r dyfodol hwnnw, mae’n terfynu trwy gynnig rhai enghreifftiau sy’n dangos ffordd ymlaen: un ohonynt yw’r mudiad yn Standing Rock i wrthsefyll pibell olew’r Dakota Access ar draws tir llwythol y Sioux; un arall yw The Leap Manifesto, ‘platfform heb blaid’ a gynhyrchwyd gan arweinwyr grwpiau amrywiol (amgylcheddol, undebau llafur, cymunedau brodorol, ffeministiaid) o ar draws Canada.

Mae Klein ymhell o gynnig ffordd glir ymlaen, ond mae dwy egwyddor ar gyfer gweithredu yn sefyll allan: yn gyntaf, dylai gweithredu ddod â chymunedau amrywiol ynghyd i gydweithredu yn lle cystadlu – hawliau menywod, hawliau gweithwyr, cymunedau brodorol ac ati – gan gydnabod bod eu pryderon yn perthyn i’w gilydd; ac yn ail, dylai gweithredu ddechrau gyda gwerthoedd, nid polisïau, gan gydnabod ‘yr angen i symud o system sy’n seiliedig ar gymryd diddiwedd – o’r ddaear ac oddi wrth ein gilydd – at ddiwylliant wedi’i seilio ar ofalu, yr egwyddor wrth i ni gymryd, ein bod hefyd yn gofalu ac yn rhoi yn ôl’ (t.241).

Crêd Klein fod ‘digywilydd-dra coup corfforaethol [Trump]’ wedi gwneud gweithredu dros newid systemig yn angenrheidiol ac ar ddigwydd.

Gobeithio’n wir bod seiliau mor gadarn i’w hoptimistiaeth ynglŷn â’r gweithredu ag sydd i’w dadansoddiad o’r bygythiadau amrywiol.

Diolch am gael ein hatgoffa am gyflwr ein planed – er Brexit

Llongyfarchiadau i gylchgrawn llenyddol O’r Pedwar Gwynt am gyhoeddi erthyglau gwerthfawr ar bwnc cyflwr ein planed – sef pwnc a guddiwyd, ers Mehefin 23, 2016, dan don dywyll Brexit (O’r Pedwar Gwynt, Gwanwyn 2018).

Nid awgrymu ydyn ni nad yw pwnc Brexit yn bwnc mawr ei hun – mae troi cefn ar barhau i gyd-lunio dyfodol gwaraidd fel aelodau o Senedd yr Undeb Ewropeaidd ymysg y pynciau mwyaf ers yr ail ryfel byd – ond bod colli golwg ar bwysigrwydd cyflwr y Ddaear gyfystyr â hunanladdiad.

Cyfraniad Angharad Penrhyn Jones i’r rhifyn yw adroddiad ar ymweliad y darlledwr amgylcheddol enwog Bruce Parry (e.e., cyfres Tribe, BBC Wales a Discovery) â sinema’r Magic Lantern ym mhentref Tywyn, Meirionnydd. Yno ydoedd i gyflwyno’i ffilm Tawai: A Voice from the Forest am ymateb llwyth y Penang yn Ba’ Puak, Borneo, wrth iddynt golli eu cynefin yn y coedwigoedd.

Cylchgrawn O’r Pedwar Gwynt, rhifyn y Gwanwyn, 2018

Darllenwn y cafodd ei groesawu’n gynnes iawn gan gynulleidfa niferus ac edmygus. Medd Angharad,  ‘.. yr argraff a gefais oedd bod y gynulleidfa – nifer yn gwisgo cotiau Patagonia, fel petaent wedi piciad draw i Dywyn ar y ffordd i Siberia – wedi tynnu eu hetiau beirniadol, fel petaen nhw’n barod i gusanu traed y dyn ar y llwyfan … wrth i’r goleuadau bylu, roedd awyrgylch ddefosiynol, bron, yn yr hen theatr yn Nhywyn.’

Ffilm yw Tawai sy’n codi cwestiynau am ein hymateb ni fel Gorllewinwyr i ddioddefaint pobloedd frodorol, a bu cwestiynu miniog ar Bruce Parry yn y drafodaeth a’i dilynodd. Ond cododd yr ymateb i’r gwahoddiad i ddod â’r noson i ben gydag ‘un cwestiwn sydyn arall’ dipyn o sioc, sef, ‘What do we do about the problem of capitalism?’

Medd Angharad: ‘… efallai mai hwn oedd y cwestiwn pwysicaf oll. Beth wnawn ni ynghylch yr uniongredaeth hon yn y Gorllewin, y ffydd led-grefyddol yn y drefn gyfalafol, neo-ryddfrydol sydd ohoni – trefn sy’n llyncu adnoddau’r byd fel rhyw anghenfil na ellir ei fodloni, trefn sy’n llwyddo i draflyncu unrhyw wrthsafiad?’

Ffrwyth astudiaeth ddwys ar bwnc y Ddaear yw erthygl yr Athro Emeritws R. Gareth Wyn Jones, sef Ynni, gwaith a chymhlethdod, sy’n seiliedig ar ddarlith Edward Lhuwyd a gyflwynwyd ganddo ym Mangor yn Nhachwedd 2017. (Sylwer bod y cylchgrawn hefyd yn cynnwys cyfweliad rhwng Cynog Dafis a’r Athro, sef Y Saith Chwyldro.)

Yn ei eiriau’i hun, mae’r Athro’n cyflwyno, ‘dehongliad o hanes bywyd ar ein planed dros 4.5 biliwn blwyddyn ei bodolaeth, gan dynnu sylw arbennig at rai cyfnewidiadau sylfaenol yn  yr atmosffer a’r lithosffer. Gwnaf hyn yn nhermau’r berthynas sydd rhwng ynni a’r gallu a ddaw yn ei sgil i gyflawni gwaith.’

Gan dderbyn ei fod yn ymdrin ‘â chynfas eithriadol o eang’, mae’r Athro’n trafod chwe chwyldro ynni ffurfiannol yn hanes y Ddaear. Ceir ganddo grynhoad ar sut mae ffrwyno ffynhonnell newydd o ynni nid yn unig yn creu’r potensial o gyflawni gwaith ychwanegol, ond bod hyn, hefyd, yn arwain at greu cymhlethdod materol ac, yn ein byd presennol, at gynhyrchu cymhlethdod cymdeithasol cynyddol.

Yn rhifyn Haf O’r Pedwar Gwynt, bwriedir cyflwyno ail erthygl gan yr Athro fydd yn edrych ar y chwe chwyldro hanesyddol yn nhermau eu cyfraniad i ‘natur heriol y seithfed chwyldro’ sy’n wynebu’n byd cyfoes ni.

Yn oes Donald Trump a’r Gwadwyr Newid Hinsawdd asgell-dde, talwn sylw i esboniad Gareth Wyn Jones o’r hyn sy’n digwydd: ‘Effeithiwyd yn ddwys ar ecoleg y blaned gan achosi, mewn perthynas ag ynni, ganlyniadau niweidiol allyriadau nwy carbon deuocsid a ryddheir o losgi’r holl danwydd ffosil. O ganlyniad, newidiwyd cydbwysedd mewnlif ac all-lif ynni’r haul, sy’n golygu bod mwy a mwy o’i wres yn cronni yn y moroedd a’r awyr.’

Ie, er y gwadu – a’r anwybyddu – croeso i ‘Oes y Seithfed Chwyldro’, oes cynhesu byd-eang.