Category Archives: Newid Hinsawdd

Dathlu paneli haul menter gydweithredol Egni

ROEDDEN ni’n falch iawn i fod yn rhan o ddathliad arwyddocaol iawn ym mhentref Banwen, ym mhen uchaf Cwm Dulais, ddoe – cwm sydd wedi ennill sylw byd-eang yn ddiweddar trwy ffilm Pride am y gefnogaeth gafodd glowyr lleol yn ystod streic 1984-5 gan griw o bobl hoyw o Lundain.
Ond nid am y ffilm enwog honno oedd ein dathliad.

Cwm glo clasurol Cymreig yw Cwm Dulais, yn glwstwr o bentrefi rhubanog yn disgyn o ymylon Bannau Brycheiniog i lawr at afon Nedd ger Aberdulais. Pentrefi fel Banwen, Onllwyn, Blaendulais, a’r Creunant yn rhesi???????????????????????Egni DOVE panelli goleuach 2?????????????????????????????????????????????????????????? o derasau hir, ond gydag ambell i McMansion ac ystadau bychain o dai moethus hynod annisgwyl, bellach, i’w gweld hefyd.

Cwm tipyn yn ddi-arffordd yw e, heb broffeil uchel, o leiaf hyd at ddyfodiad Pride. Ond fel cymaint o’n cymunedau, gadawyd Cwm Dulais hefyd yn waglaw wrth i’r diwydiant glo droi cefn.
Cofiwch, mae yng Nglofa Cefn Coed amgueddfa i adlewyrchu profiad ofnadwy’r diwydiant ynni a fu ( ‘Y lladd-dy’ oedd yr enw lleol ar bwll Cefn Coed). Ac mae peiriannau enfawr yn dal i rwygo’r glo brig o’r pridd ar y gwastadeddau uchel ger Banwen a Dyffryn Cellwen a Choelbren.
Ewch i’r cwm. Er y prydferthwch, does dim yn amlwg iawn i’w ddathlu. Tlodi’n amlwg. Dadfeiliad. Diweithdra’n uchel.

Ond wrth i ni yrru i fyny’r cwm, cofio oeddwn i sut roedd pobl y cymunedau hyn wedi codi’n uwch na’r amgylchiadau creulon a osodwyd arnynt yn ystod llanw a thrai’r diwydiant glo.
Dyna blwyfolion Eglwys St Margaret yng Nghreunant yn y 1950 a 60au yn gosod ffenestri lliw hynod gywrain yn waliau’r adeilad. Fe’u lluniwyd gan Celtic Studios, Abertawe, dan ysbrydoliaeth yr athrylith Howard Martin.

Dyna Dai Francis o’r Onllwyn yn llefarydd huawdl dros gomiwnyddiaeth rhyngwladol, yn arweinydd cryf i undeb y glowyr, ac yn Gymro Cymraeg twymgalon wthiodd gyda Glyn Williams i sefydlu Eisteddfod y Glowyr ym Mhorthcawl. Parhau i ddarllen

Gwrth-Ffracwyr Cymru’n magu nerth

DANGOSODD Rali Cyfeillion y Ddaear a Mudiad Gwrth Fracio Cymru yng Nghaerdydd ddoe (Sadwrn, Hydref 11) fod yr ymgyrch holl bwysig i atal y tyllwyr nwy ffosil anghyfrifol yn magu nerth yn ein plith.

Dim ond un Arweinydd o’r pleidiau gwleidyddol oedd yn bresennol i siarad i’r cannoedd o flaen ein Senedd cenedlaethol, ond roedd pob plaid yn cael ei chynrychioli – ar wahan i’r Toriaid sy’n amlwg ym mhocedi’r corfforaethau ynni carbon.

Roedd yr Arglwydd Dafydd Wigley a Bethan Jenkins AC yno i darannu ar ran Plaid Cymru, Mick Antoniw AC fel aelod Llafur, William Powell o’r Democratiaid Rhyddfrydol a Pipa Bartolotti fel Arweinydd y Blaid Werdd yng Nghymru.

Cafwyd rhybuddion cryf ac unol y byddai caniatau ffracio yn gam hynod annoeth fyddai’n niweidio’n cymunedau a’r byd. Yr unig rai fyddai’n elwa fyddai’r cyfoethogion corfforaethol a’u gweision gwleidyddol yn San Steffan.

Fel dywedodd y Dr Gareth Club, pennaeth Cyfeillion y Ddaear Cymru: “Mae hyd yn oed y cwmniau ffracio’n cydnabod na fydd yn gostwng biliau ynni. Yn lle gwasgu am y dafnau olaf o danwyddau ffosil, fe ddylem fod yn lleihau gwastraff ynni ac yn datblygu potensial enfawr Cymru am ynni glan o’r haul, y gwynt a’r tonnau.

“Rydym yn gofyn i’n Prif Weinidog ddatgan moratoriwm ar ffracio. Mae gan Lywodraeth Cymru rheolaeth lawn dros gynllunio, felly fe allen nhw ei atal ar amrantiad.”

Wrth i’r llosgwyr carbon Toriaidd wthio’n galetach nag eriod i fynd ati i ffracio ymhob man – e.e. Owen Patterson yn y Daily Telegraph – byddai’n dda credu y bydd Llywodraeth Lafur Cymru’n taro nol yn gryf i warchod ein pobl a’n byd.

‘Dim Ffracio!’ ddylai fod y nod, gan fynd ati i sicrhau hwb anferth i ynni glan, adnewyddol, yn lle hynny. Dyna’r unig ymateb call i’r rhybuddion gwyddonol ynghylch peryglon cynhesu byd-eang a newid hinsawdd i bawb ohonom.

Roedd Rali sylweddol ddoe yn arwydd i wleidyddion yr holl bleidiau bod disgwyl arnynt i weithredu i ddweud “Na!” i ffracio. Ond bydd rhaid gwthio llawer

Dafydd Wigley'n annerch y Rali Gwrth Ffracio o flaen Senedd Cymru

Dafydd Wigley’n annerch y Rali Gwrth Ffracio o flaen Senedd Cymru

Tyrfa sylweddol yn y Rali Gwrth Ffracio

Tyrfa sylweddol yn y Rali Gwrth Ffracio

mwy eto arnynt cyn sicrhau buddugoliaeth yn y frwydr dyngedfennol hon.