Dathlu paneli haul menter gydweithredol Egni

ROEDDEN ni’n falch iawn i fod yn rhan o ddathliad arwyddocaol iawn ym mhentref Banwen, ym mhen uchaf Cwm Dulais, ddoe – cwm sydd wedi ennill sylw byd-eang yn ddiweddar trwy ffilm Pride am y gefnogaeth gafodd glowyr lleol yn ystod streic 1984-5 gan griw o bobl hoyw o Lundain.
Ond nid am y ffilm enwog honno oedd ein dathliad.
Cwm glo clasurol Cymreig yw Cwm Dulais, yn glwstwr o bentrefi rhubanog yn disgyn o ymylon Bannau Brycheiniog i lawr at afon Nedd ger Aberdulais. Pentrefi fel Banwen, Onllwyn, Blaendulais, a’r Creunant yn rhesi???????????????????????Egni DOVE panelli goleuach 2?????????????????????????????????????????????????????????? o derasau hir, ond gydag ambell i McMansion ac ystadau bychain o dai moethus hynod annisgwyl, bellach, i’w gweld hefyd.
Cwm tipyn yn ddi-arffordd yw e, heb broffeil uchel, o leiaf hyd at ddyfodiad Pride. Ond fel cymaint o’n cymunedau, gadawyd Cwm Dulais hefyd yn waglaw wrth i’r diwydiant glo droi cefn.
Cofiwch, mae yng Nglofa Cefn Coed amgueddfa i adlewyrchu profiad ofnadwy’r diwydiant ynni a fu ( ‘Y lladd-dy’ oedd yr enw lleol ar bwll Cefn Coed). Ac mae peiriannau enfawr yn dal i rwygo’r glo brig o’r pridd ar y gwastadeddau uchel ger Banwen a Dyffryn Cellwen a Choelbren.
Ewch i’r cwm. Er y prydferthwch, does dim yn amlwg iawn i’w ddathlu. Tlodi’n amlwg. Dadfeiliad. Diweithdra’n uchel.
Ond wrth i ni yrru i fyny’r cwm, cofio oeddwn i sut roedd pobl y cymunedau hyn wedi codi’n uwch na’r amgylchiadau creulon a osodwyd arnynt yn ystod llanw a thrai’r diwydiant glo.
Dyna blwyfolion Eglwys St Margaret yng Nghreunant yn y 1950 a 60au yn gosod ffenestri lliw hynod gywrain yn waliau’r adeilad. Fe’u lluniwyd gan Celtic Studios, Abertawe, dan ysbrydoliaeth yr athrylith Howard Martin.
Dyna Dai Francis o’r Onllwyn yn llefarydd huawdl dros gomiwnyddiaeth rhyngwladol, yn arweinydd cryf i undeb y glowyr, ac yn Gymro Cymraeg twymgalon wthiodd gyda Glyn Williams i sefydlu Eisteddfod y Glowyr ym Mhorthcawl.
A dyna’r Parch Erastus Jones, er nad yn frodor o’r cwm, yn gwneud capel Saron, Blaendulais, yn ganolfan i’r mudiad eciwmenaidd Cristnogol a ddaeth â sylw rhyngwladol i’r cwm. Bu yno o 1948 hyd 1967 pryd cafodd alwad i arwain Tŷ Toronto i helpu pobl Aberfan wedi trasiedi 1966.
Ond dyma ni, bellach, a chyfle newydd i ddathlu gweledigaeth pEgni Banwen Dan McCallum 15012015obl CLansiad Egni Banwen 15012015 1wm Dulais.
Y digwyddiad aethom iddo oedd lansiad swyddogol prosiect i godi paneli haul ar adeiladau cyhoeddus gan fudiad cydweithredol, cymunedol, lleol Egni. Yn benodol, y dydd hwn, roeddem yn ymfalchio yn y paneli haul a osodwyd ar dô canolfan addysgiadol a gweithdai D.O.V.E. – sef, yn eironig, hen swyddfa’r NCB Opencast Executive.
Dyna Carl Sergeant, Gweinidog Tai ac Adfywio Llywodraeth Cymru, yn ymuno â ni’r buddsoddwyr lleol yn y fenter, ynghyd â chynrychiolwyr mudiadau a sefydliadau ynni adnewyddol, i roi’r fendith swyddogol ar y fenter.
Roedd hi’n hynod briodol bod hyn yn digwydd ym mis cyntaf 2015, sef blwyddyn (fel a nodwyd gennym eisoes ar y wefan hon) a welir fel un hollol dyngedfennol o ran ennill cytundeb rhyngwladol i dorri’n sylweddol iawn ar losgi tanwyddau ffosil, carbon.
Ledled y byd mae prosiectau ynni adnewyddol, di-garbon, ar gynnydd – yn wynt, yn haul, yn ddwr, llif y mor a dulliau cynaladwy eraill. Ac yn aml iawn, prosiectau cymunedol, cydweithredol sy’n arwain y ffordd wrth anelu at y nod o adael y tanwyddau carbon yn ddiogel dan ddaear.

Da o beth yw y gallwn ninnau yma yng Nghymru ymfalchio bellach fod menter newydd Egni – dan arweiniad Dan McCallum a staff Awel Aman Tawe yng Nghwmllynfell – yn enghraifft o sut y gallwn ninnau, hefyd, fod yn rhan o’r ymdrech fawr, ryngwladol hon. A diolch yn arbennig i Dan am ddangos trwy ei gyflwyniad uniaith Gymraeg y gallwn unieithu’n diwylliant Cymreig gyda diwylliannau eraill yn y dasg gyffrous o greu ffyrdd o fyw mwy caredig i’r Ddaear rydym yn dibynnu’n llwyr arni.
LLUNIAU, O’R UCHAF I LAWR: Canolfan addysgiadol a gweithdy D.O.V.E, Banwen,       Cwm Dulais; Canolfan D.O.V.E.; Carl Sergeant, Gweinidog Tai ac Adfywio Llywodraeth Cymru yn annerch y cyfarfod; Dan McCallum, pennaeth Egni / Awel Aman Tawe, yn esbonio’r prosiect; buddsoddwyr lleol y fenter a chynrychiolwyr mudiadau ynni adnewyddol yn y cyfarfod ar fore Mercher, Ionwr 15, 2015.

Blwyddyn Newydd Hapus – o ymgyrchu

AR derfyn 2014, dymunwn Flwyddyn Newydd Hapus a Llwyddiannus yn 2015 i bawb yn y mudiad amgylcheddol ledled y Ddaear.

Fe welodd 2014 y frwydr yn dwysau rhwng y corfforaethau a llywodraethau pwerus sy’n mynnu llosgi carbon dinistriol i’r blaned, a’r mudiadau call sy’n gosod lles y Ddaear a dynoliaeth yn gyntaf. Profodd cynhadledd hinsawdd rhag-baratoadol y Cenhedloedd Unedig yn Lima yn siom arall. Llwyddodd y cwmniau mawr carbon i amddiffyn eu buddiannau ariannol yn ystod y trafodaethau yno – ar draul gobeithion y byddem wedi dechrau creu system rhyngwladol i warchod cydbwysedd naturiol y blaned sy’n ein cynnal.

Bydd 2015 yn flwyddyn o bwys enfawr yn yr ymgyrch i leihau’r niwed a wnawn fel dynoliaeth i’r Ddaear. Rhagfyr nesaf, cynhelir cynhadledd hinsawdd o’r pwys mwyaf ym Mharis. Nod mudiad y Ddaear yw cael y gwledydd i gytuno ar doriadau llym ar allyriadau carbon er mwyn ceisio ffrwyno cynhesu byd-eang a newid hinsawdd. Ofn gwyddonwyr yw os na cheir cytundeb clir a chryf fel yna ym Mharis, byddwn wedi colli’r cyfle olaf i gadw’r codiad yn nymheredd y Ddaear o dan 2C gradd.

I’r mudiad amgylcheddol, felly, mae 2015 yn galw am ymgyrch fel nas gwelwyd erioed o’r blaen. Pob dymuniad da i bawb ohonom wrth wneud ein gorau dros fudiadau fel Cyfeillion y Ddaear.

O ran y wefan Gymraeg hon, ein bwriad yw ehangu eto yn gynnar yn y flwyddyn newydd. Byddwn yn creu adran newydd gydag erthyglau pwerus gan wyddonydd blaenllaw fydd yn esbonio pam mae’n holl-bwysig i ddynoliaeth fyw’n ysgafnach ar y Ddaear.

Felly, ie, Blwyddyn Newydd Hapus – o Ymgyrchu!

Magu hyder i ffrwyno newid hinsawdd

WEDI cytundeb hanesyddol Tachwedd 12 rhwng yr Arlywyddion Barack Obama a  Xi Jinping i’r Unol Daleithiau a Tsieina leihau eu hallyriadau C02, mae’r Arlywydd Obama yn magu hyder i weithredu i ffrwyno newid hinsawdd yn ystod ei ddwy flynedd olaf fel Arlywydd.

Dyma ddywedwyd ar flog gan ddau o swyddogion y Ty Gwyn, John Podesta a John Holdren: “Mae’r Arlywydd Obama yn credu bod gennym ymrwymiad moesol i weithredu ar newid hinsawdd, ac nad ydym yn gallu gadael planed i’n plant fydd y tu hwnt i’w gallu i’w hadfer.”

Yr hyn sy’n wynebu Obama yw brwydr enfawr gyda’r corfforaethau ynni carbon byd-eang sydd am losgi carbon, deued a ddelo, a’r Blaid Weriniaethol sy’n eu cynrychioli ac sydd bellach yn rheoli Senedd a Chyngress America.

Ond bydd ganddo gefnogaeth ledled y byd gan fudiadau cynyddol boblogaidd sy’n gweld bod dyfodol dynoliaeth ar y Ddaear yn dibynnu ar gyrraedd cydbwysedd newydd rhyngom a systemau naturiol y blaned. Dysgu ar frys i droedio’n ysgafnach yn lle damsang yn ddifeddwl er elw a hawddfyd tymor byr.

Bydd y ffaith bod Tsieina nawr yn cytuno a hynny yn arf gref iawn o blaid ymgyrch newydd Barack Obama a phawb sydd, fel yntau, am warchod ein Daear er cenedlaethau’r dyfodol.

Gwrth-Ffracwyr Cymru’n magu nerth

DANGOSODD Rali Cyfeillion y Ddaear a Mudiad Gwrth Fracio Cymru yng Nghaerdydd ddoe (Sadwrn, Hydref 11) fod yr ymgyrch holl bwysig i atal y tyllwyr nwy ffosil anghyfrifol yn magu nerth yn ein plith.

Dim ond un Arweinydd o’r pleidiau gwleidyddol oedd yn bresennol i siarad i’r cannoedd o flaen ein Senedd cenedlaethol, ond roedd pob plaid yn cael ei chynrychioli – ar wahan i’r Toriaid sy’n amlwg ym mhocedi’r corfforaethau ynni carbon.

Roedd yr Arglwydd Dafydd Wigley a Bethan Jenkins AC yno i darannu ar ran Plaid Cymru, Mick Antoniw AC fel aelod Llafur, William Powell o’r Democratiaid Rhyddfrydol a Pipa Bartolotti fel Arweinydd y Blaid Werdd yng Nghymru.

Cafwyd rhybuddion cryf ac unol y byddai caniatau ffracio yn gam hynod annoeth fyddai’n niweidio’n cymunedau a’r byd. Yr unig rai fyddai’n elwa fyddai’r cyfoethogion corfforaethol a’u gweision gwleidyddol yn San Steffan.

Fel dywedodd y Dr Gareth Club, pennaeth Cyfeillion y Ddaear Cymru: “Mae hyd yn oed y cwmniau ffracio’n cydnabod na fydd yn gostwng biliau ynni. Yn lle gwasgu am y dafnau olaf o danwyddau ffosil, fe ddylem fod yn lleihau gwastraff ynni ac yn datblygu potensial enfawr Cymru am ynni glan o’r haul, y gwynt a’r tonnau.

“Rydym yn gofyn i’n Prif Weinidog ddatgan moratoriwm ar ffracio. Mae gan Lywodraeth Cymru rheolaeth lawn dros gynllunio, felly fe allen nhw ei atal ar amrantiad.”

Wrth i’r llosgwyr carbon Toriaidd wthio’n galetach nag eriod i fynd ati i ffracio ymhob man – e.e. Owen Patterson yn y Daily Telegraph – byddai’n dda credu y bydd Llywodraeth Lafur Cymru’n taro nol yn gryf i warchod ein pobl a’n byd.

‘Dim Ffracio!’ ddylai fod y nod, gan fynd ati i sicrhau hwb anferth i ynni glan, adnewyddol, yn lle hynny. Dyna’r unig ymateb call i’r rhybuddion gwyddonol ynghylch peryglon cynhesu byd-eang a newid hinsawdd i bawb ohonom.

Roedd Rali sylweddol ddoe yn arwydd i wleidyddion yr holl bleidiau bod disgwyl arnynt i weithredu i ddweud “Na!” i ffracio. Ond bydd rhaid gwthio llawer

Dafydd Wigley'n annerch y Rali Gwrth Ffracio o flaen Senedd Cymru

Dafydd Wigley’n annerch y Rali Gwrth Ffracio o flaen Senedd Cymru

Tyrfa sylweddol yn y Rali Gwrth Ffracio

Tyrfa sylweddol yn y Rali Gwrth Ffracio

mwy eto arnynt cyn sicrhau buddugoliaeth yn y frwydr dyngedfennol hon.

Neilleb

I BAWB sy’n caru’r Ddaear, roedd rheswm i ddathlu ar Ddydd Sul, Medi 21. Ar y dydd hwnnw, gwelwyd cannoedd o filoedd o bobl yn gorymdeithio mewn dros 2,000 o ddinasoedd ledled y byd i bwyso am bolisiau brys i ffrwyno cynhesu byd-eang.

Yn Efrog Newydd, gwelwyd yr orymdaith fwyaf erioed o blaid parch i’r Ddaear, gyda 400,000 yn gorymdeithio. Roedd pennaeth y Cenhedloedd Unedig, Ban Ki-moon yn bresennol i’w cefnogi.
Bu 40,000 yn cerdded trwy ganol Llundain, a 30,000 yn ymgynnull ynghanol Melbourne – a miloedd mewn dinasoedd a threfi eraill.

Roedd ‘Gorymdeithiau Hinsawdd y Bobl’ wedi cael eu trefnu i gario neges glir i’r cyfarfod o benaethiaid gwledydd sydd i’w chynnal yn Efrog Newydd yr wythnos hon i drafod cynhesu byd-eang.

Gobaith y Genhedloedd Unedig yw y bydd y cyfarfod hwn yn paratoi’r ffordd at sicrhau cytundeb eang a chryf yn y gynhadledd fawr nesaf sydd i’w chynnal ar y pwnc ym Mharis yn 2015. Y consensws gwyddonol yw bod toriadau llym mewn allyriadau carbon deuocsid i’r awyr yn hanfodol er mwyn arafu ac atal y cynhesu sy’n dal i ddigwydd.

Un o gefnogwyr blaenllaw y dydd hwn o weithredu oedd yr Archesgob Desmond Tutu. Gan rybuddio pa mor ddifrifol mae’r cynhesu, mae Tutu wedi galw am ymgyrch ‘boycott’ yn erbyn corfforaethau glo, olew a nwy – fel a gaed yn erbyn De Affrica i ddod ag apartheid i ben.

Meddai yn y Guardian: ‘Rhaid i bobl o gydwybod dorri eu cysylltiadau gyda chorfforaethau sy’n ariannu anghyfiawnder newid hinsawdd. Gallwn, er enghraifft, foicotio digwyddiadau, timau chwaraeon a rhaglenni ar y cyfryngau sy’n cael eu noddi gan gwmniau ynni-ffosil. Gallwn fynnu bod hysbysebion y cwmniau ynni yn cario rhybuddion iechyd. Gallwn annog mwy o’n prifysgolion a’n cynghorau a sefydliadau diwylliannol i dorri eu cysyltiadau gyda’r diwydiant ynni-ffosil. Gallwn drefnu dyddiau di-gar ac adeiladu ymwybyddiaeth gymdeithasol ehangach. Gallwn ofyn i’n cymunedau crefyddol lefaru’n groyw.’

Bydd yr Archesgob yn falch o ymateb Cymorth Cristnogol. Maen nhw wedi trefnu penwythnos o weithredu dros Gyfiawnder Hinsawdd yng ngwledydd Prydain ar Hydref 18 ac 19.

Eu galwad yw i gapeli ac eglwysi fynd ati i drefnu amrywiaeth o ddigwyddiadau i dynnu sylw at gynhesu byd-eang ar y penwythnos hwnnw, gan sicrhau bod gwleidyddion yn cael clywed am eu pryder. Yr hyn sydd wedi tanio Cymorth Cristnogol yw gweld o brofiad sut mae newid hinsawdd yn niweidio pobl dlawd y byd – er yn cael ei achosi gan y gwledydd a chorfforaethau cyfoethog.

Byddai’n dda gennym glywed faint o gapeli Cymru fydd yn ymuno mewn rhyw ffordd neu’i gilydd â’r Penwythnos Cyfiawnder Hinsawdd pwysig hwn. Cyhoeddwn eu henwau â phleser.

Rhaid atal cynhesu byd-eang - medd 400,000 wrth orymdeithio ym Manhattan

Rhaid atal cynhesu byd-eang – medd 400,000 wrth orymdeithio ym Manhattan

Troi at BP am gyngor diogelwch ffracio?

LLONGYFARCHIADAU i’r bobl ifanc gynhaliodd brotest effeithiol iawn yn ddiweddar yn erbyn y ganolfan ffracio nwy £38 miliwn sy’n cael ei chodi ar y cyd gyda BP ar gampws newydd Prifysgol Abertawe (Y Papur Gwyrdd, Campws Caniwt neu Campws Cynffig, Chwefror 3, 2014).

Y panel haul gan BP Solar yn ein gardd yn Nhreforys - cyn iddynt gefni ar ynni adnewyddol

Panel haul gan BP Solar – yn ein gardd yn Nhreforys ers 1996, cyn iddynt droi cefn ar ynni adnewyddol.

Rhoddwyd safle 65 acer hen storfa olew i’r Brifysgol gan BP yn 2012 ar gyfer y campws gwyddoniaeth newydd. Mae’r prosiect yn cael ei ariannu’n rhannol trwy arian cyhoeddus o Fanc Buddsoddi Ewrop a Llywodraeth Cymru. Ac, os cofiwch, bu cryn bwysau ar wleidyddion y Bae gan BP i brysuro i roi’r arian.

Ond doedd y perthynas newydd rhwng penaethiaid Prifysgol Abertawe a BP ddim yn amlwg yn y cyhoeddusrwydd cynnar. Dim ond yn ddiweddarach daeth y son am ganolfan ymchwil ar y cyd i’r golwg.

Gyda hiwmor du hynod eironig mae llefaryddion y Brifysgol yn cyfeirio at y ganolfan fel ‘Sefydliad Ymchwil Diogelwch Ynni’. Yn sicr, mae gan gorfforaeth enfawr BP gryn dipyn o brofiad yn y maes hwnnw. Er enghraifft –

  • Yn 2005, lladdwyd 15 o bobl ac anafwyd 180 mewn ffrwydrad mewn purfa olew BP yn Texas City, Texas. Dangoswyd nad oedd BP wedi dilyn y rheoliadau diogelwch gofynnol.
  • Yn 2007, arllwyswyd 200,000 o olew craidd o bibell BP i’r môr ym Mae Prudhoe, Alaska. Dangoswyd nad oedd BP wedi delio gyda gwendidau yn y bibell.
  • Yn 2010, lladdwyd 11 o weithwyr gan ffrwydrad ar safle BP Deepwater Horizon yng Ngwlff Mecsico. Cytunodd BP nad oedd systemau diogelwch newydd yn weithredol. Arllwyswyd mwy o olew nag erioed o’r blaen i’r môr – 175 miliwn o alwyni.
  • Heb anghofio – mai tancer olew dan reolaeth BP oedd y Torrey Canyon. Trawodd yn erbyn creigiau ym 1967 wrth i’r capten geisio prysuro rhwng Ynysoedd y Sili a Chernyw. Gollyngwyd 35 miliwn galwyn o olew ar yr arfordir a bu raid bomio’r llong gan Lu Awyr Prydain.

Rhaid edmygu’r enghraifft hyfryd o ‘Olchi Gwyrdd’ (Green Wash*) a ddefnyddir wrth ddisgrifio’r ganolfan arfaethedig fel ‘Sefydliad Diogelwch Ynni’. Y gwir syml yw mai sefydliad fydd e i hwyluso a chyflymu datblygu ffracio nwy ledled gwledydd Prydain, ynghyd â mentrau ynni carbon eraill.

Bu gan BP ran fechan yn y diwydiant ynni adnewyddol am gyfnod ers 1981. Buont a phrosiectau mewn ynni solar, gwynt a biomass ac mae gyda ni ein hunain un o baneli haul BP Solar yn ein gardd yn Nhreforys ers 1996.

Ond daeth hynny i ben yn 2011-13, efallai fel sgil-effaith o gostau trychineb Deepwater Horizon. Cefnodd BP ar ynni adnewyddol gan droi yn ôl yn llwyr at ynni ffosil, yn olew a nwy, a’u nwyon tŷ gwydr. Efallai nad yw’n syndod, felly, bod y gair ar led bod Prifysgol Abertawe wedi bod yn gwrthwynebu cynllun Morlyn Abertawe. Bwriad y prosiect hwnnw yw cyflenwi trydan nid o garbon brwnt ond o lanw glân y môr, a hynny ger campws newydd y brifysgol ym Mae Abertawe.

Dilynwch yr arian.

I ddysgu mwy am agwedd myfyrwyr Abertawe am hyn i gyd, ewch at: http://swanseaagainstfracking.wordpress.com/
* Efallai bydd cyfieithiad gwell na ‘Golchi Gwyrdd’ gan Ganolfan Hywel Teifi Edwards?

Heidio ar ein beiciau i’r Eisteddfod

RHYW dair wythnos yn ol, fe gafodd y ddau ohonom ein gwlychu’n sylweddol iawn, iawn, wrth feicio o Barc Gwledig Bryngarw ger Pen-y-bont ar Ogwr i Flaengarw. Un dydd gwlyb oedd hwnnw ynghanol yr holl heulwen, a dyna ni wedi dewis bod ar ein beiciau, gyda chotiau glaw – a diolch am hynny o ddoethineb – ond jeans cyffredin. Serch hynny, roedden ni wedi mwynhau’r daith 16 milltir (yn gyfan), gan stopio sawl gwaith ar y llwybr tawel i gael sgyrsiau difyr gydag nifer o gerddwyr lleol cyn i’r dilyw gyrraedd o ddifrif. Ac wedi tipyn o holi, daethon ni o hyd gaffi prysur y Diner ym Mhont-y-cymer i gael cinio o sglodion adfywiol i godi stem o’n coesau.

Beicio Eisteddfod

Beicio’n braf ar lwybr yr arfordir rhwng Bynea a Maes Eisteddfod Shir Gar yn Llanelli

Gwnaethon ni’n well o lawer o ran y tywydd wythnos diwethaf wrth feicio o’r maes parcio cyfleus yn Bynea ar hyd Lwybr yr Arfordir i Faes Eisteddfod Shir Gar yn Llanelli. Roedd hi’n ddiwrnod clasurol o heulwen braf ac awelon cynnes, a’r golygfeydd o aber afon Llwchwr, Penrhyn Gwyr, a’r mor yn wych wrth i ni deithio’n hamddenol, a sych.

A dyna ysbrydoliaeth oedd cyrraedd i’r safle a gweld bod cymaint o feiciau eisteddfol eisoes yno nes ei bod hi’n straffagl i ddod o hyd i lefydd ‘parcio’. Pan holais, yn ysgafn, a oedd gostyngiad i bobl oedd yn cyrraedd i’r steddfod ar gefn beic, cafwyd ymateb hwyliog a chefnogol gan gwsmer arall a swyddog tocynnau – ond, am y tro, rhaid oedd talu’r £36 am ddydd ar y Maes (x 2 bensiynwr). Ond, onid yw hyn yn syniad i’r dyfodol er mwyn hybu beicio, ffrindiau?

Joio'r straffagl i ddod o hyd i le parcio wrth gyrraedd yr eisteddfod.

Joio’r straffagl i ddod o hyd i le parcio wrth gyrraedd yr eisteddfod.

Ac yn wyneb poblogrwydd cynyddol beicio, da oedd clywed trafodaeth ar y pwnc ar Radio Cymru, gydag un o swyddogion mudiad Sustrans a chynrychiolydd o Eisteddfod Meifod 2015, lle awgrymwyd y dylid trefnu parcio diogel ar gyfer beiciau ar y Maes yn lle ar y tu allan. Dyna dda ein bod ni’n teithio i’r cyfeiriad iawn yn hyn o beth, o leiaf – yn yr haul a’r glaw!

Gweinier y Cledd – a phlanner y coed!

Mwynhau dydd braf yn Llanelli ar Faes glanmor hyfryd Eisteddfod Shir Gar. Gwerthfawrogi oedfa gofiadwy yn y pafiliwn ar thema ‘Efengyl Tangnefedd’ – hynod gyfoes yn wyneb yr erchylltra presennol yn Gaza. Diolch i bawb, yn enwedig Beti-Wyn James am ei phregeth gref. A diolch, hefyd, am y cyflwyniad / myfyrdod ar thema ‘Gweinier y Cledd’ ym Mhabell yr Eglwysi lle cafwyd caneuon a cherddi eto’n galw am ffyrdd di-drais o ddatrys problemau’r byd. Cael sgwrs ddifyr gyda Rory Francis yn stondin mudiad Coed Cadw / Woodland Trust, mudiad y mae Charlotte a minnau’n falch i fod yn aelodau ohono. Gwych clywed am eu gobaith i blannu 90,000 o goed brodorol ger cwrs rasio ceffylau Ffos Las. Cofiwch, bawb, i bleidleisio am Goeden Gymreig y Flwyddyn trwy http://www.woodlandtrust.org.uk. A hyfryd cael nifer o ffrindiau’n holi am Y Papur Gwyrdd! Dydd prysur a phleserus.

Dewiswch eich Coeden Gymreig y Flwyddyn trwy Goed Cadw. Dyma un ohonynt - Derwen Gam ger afon Cleddau. WTPL / Steven Kind

Dewiswch eich Coeden Gymreig y Flwyddyn trwy Goed Cadw. Dyma un ohonynt – Derwen Gam ger afon Cleddau. WTPL / Steven Kind

Gweriniaethwyr i dderbyn Newid Hinsawdd?

DA clywed bod rhai pobl flaenllaw yn y Blaid Weriniaethol yn yr Unol Daleithiau wedi dechrau ymgyrch i berswadio’u cyd-aelodau i dderbyn bod Cynhesu Byd-eang yn ffaith a bod Newid Hinsawdd yn fygythiad difrifol.

Llun: Bruno D. Rodrigues Creative Commons

Llun: Bruno D. Rodrigues Creative Commons

Trueni bod rhaid dadlau ar y lefel isel honno ymhlith arweinwyr gwlad fwya’ grymus y byd, meddech chi. Ond mae’r corfforaethau ynni llosgi carbon yn hynod bwerus ac yn gwasgu’n drwm ar y dosbarth llywodraethol yn America ac yma, hefyd, yng ngwledydd Prydain. Ac mae eu coffrau’n ddwfn a’u harian yn siarad.

Mae dylanwad y corfforaethau glo ac olew, a biliwynyddion sy’n gwadu Gynhesu Byd-eang megis y Brodyr Koch, yn effeithio’n arbennig ar y Gweriniaethwyr. Mae aelodau Gweriniaethol o Gyngres America wedi pleidleisio 500 o weithiau yn erbyn ymdrechion i reoli Newid Hinsawdd ers 2011, medd adroddiad yn yr Observer (29.06.14 tud 33 Big business is slowly getting the message), gan atal yr Arlywydd Obama rhag gweithredu.

A dyna sydd wedi arwain y Gweriniaethwyr Henry Paulson, cyn-Ysgrifennydd Cyllidol George W. Bush, Michael Bloomberg, cyn-Faer Efrog Newydd, a Tom Steyer, rheolwr hedge fund sydd wedi troi’n amgylcheddwr brwd, i lansio ymgyrch i geisio cael eu cyd-Weriniaethwyr i wrando ar rybuddion y gwyddonwyr hinsawdd yn lle gwneud dim ond adleisio slogannau adrannau PR y cwmnïau ffosil.

Maen nhw’n cael eu cefnogi gan ddau arall fu’n Ysgrifennyddion Cyllid Arlywyddol Gweriniaethol yn ddiweddar – George Schulz a Robert Rubin. Dyna ‘dri o gyn-Ysgrifennyddion Cyllid a dau biliwnydd wedi dod ynghyd’. Grwp pwerus, felly, a datblygiad arwyddocaol yn uwch-rengoedd gwleidyddiaeth America. Pob dymuniad da i’r Gweriniaethwyr hyn – a diolch am reswm i allu dweud hynny!

Mae erthygl Henry Paulson yn y New York Times yn werth ei ddarllen. Dyma’r cysylltiad: http://www.nytimes.com/2014/06/22/opinion/sunday/lessons-for-climate-change-in-the-2008-recession.html

Fferm wynt hudolus Mynydd y Betws

Tyrbinau gwynt Mynydd y Betws - ynni glan gyda'r awelon

Tyrbinau gwynt Mynydd y Betws – ynni glan gyda’r awelon

AR OL bod am dro ola’r dydd nos Lun diwethaf gyda’n llamgu Cymreig, Taliesin, penderfynnodd Charlotte a minnau neidio i’r car i fynd am dro bach ychwanegol i fwynhau’r machlud ar Fynydd Gelli Wastad a Mynydd y Gwair.

Ry’n ni’n lwcus: mae copaon y bryniau o fewn 10 munud o’n cartref yn Nhreforys, gyda golygfeydd ysblennydd i bob cyfeiriad – os ydy’r tywydd yn caniatau! Ac, yn wir, roedd hi’n noson hynod o braf wrth i ni yrru ar y ffordd gul fynyddig i gyfeiriad Rhydaman.

Yn sydyn, dyna bleser a chyffro oedd dod ar draws clwstwr o dyrbinau gwynt gwyn ar Fynydd y Betws a’u llafnau’n troi’n osgeiddig yn yr awel ysgafn gan adlewyrchu haul y diwetydd. I ninnau, roeddynt yn olygfa hudolus, fel petaen nhw’n codi’n naturiol o’r llethrau gwyrdd.

Cofiwch, yn f’arddegau roeddwn yn byw o fewn canllath i bwll glo’r Western yn Nantymoel. Yno, roedd tramiau’n sgrechian yn aml wrth ddringo’r inclein i daflu cerrig gwastraff yn domen fawr a brwnt ar y llethrau gerllaw. Gyda’r atgof am hynny, roedd tyrbinau gwynt Mynydd y Betws yn symbol o ffordd newydd, waraidd a gobeithiol o drin y Ddaear wrth ddiwallu’r angen am ynni.

Na, does mo’u hangen ymhob man, ond, wir i chi, maen nhw’n well o lawer iawn na’r hen domenni glo a’r cyfan oedd yn gysylltiedig a’r diwydiant glo. Bu tair cenhedlaeth o lowyr y gwn amdanynt yn ein teulu ni – ond ffermydd gwynt amdani, nes bod technoleg lai difrodol eto’n ymddangos.

Machlud haul - ond symbol o wawr newydd i ynni adnewyddol

Machlud haul – ond symbol o wawr newydd i ynni adnewyddol