Darlithoedd cyhoeddus gan yr Athro Gareth Wyn Jones

Llongyfarchiadau i wefan Llen Natur ac i Duncan Brown yn benodol am eu gwaith pwysig wrth barhau i geisio darbwyllo pobl ynghylch bygythiad Cynhesu Byd-eang a Newid Hinsawdd.

A llongyfarchiadau, hefyd, i bapur wythnosol Y Cymro am gyhoeddi erthygl bwerus gan Duncan fel prif stori eu tudalen blaen ar Ragfyr 29, sef ‘Boddi’r byd – gwirionedd annifyr ac anghyffyrddus am ein tywydd a’n hinsawdd’.

Mae gwefan Y Papur Gwyrdd yn falch i hysbysu’r darlithoedd a’r trafodaethau gan yr Athro Gareth Wyn Jones sydd i’w cynnal dan nawdd Llen Natur a Chanolfan Bro Llanwnda yn Llanwnda, Caernarfon, ar Chwefror 4 a 18. Gweler y poster sydd gyda’r post hwn am y manylion. Gobeithio bydd y ganolfan yn llawn dop.

[Gweler hefyd erthyglau’r Gareth Wyn Jones ar dudalen arbennig o’r wefan hon.]

Poster Darlithoedd Gareth Wyn Jones Chwef 2016

Cynhadledd Paris – rheswm dathlu? Ynteu brawychu?

RHESWM dathlu oedd i 195 o wledydd gytuno yng Nghynhadledd Newid Hinsawdd Paris bod rhaid cadw tymheredd atmosffer y cyfanfyd rhag codi mwy na 20C yn uwch na’r cyfnod cyn y Chwyldro Diwydiannol.

Ond i ninnau, yn eironig, rheswm brawychu oedd iddynt fynd ymhellach na hynny. Syndod na ddisgwylid gan y mwyaf pybyr ymhlith ymgyrchwyr yr amgylchedd oedd i arweinwyr y gwledydd fynnu datgan hefyd y dylid anelu at gadw’r codiad i ddim mwy na 1.50C.

Ond pam? – Pam brawychu ac nid dathlu wrth i nod yr atalfa ar nwyon tŷ gwydr, a’r cynhesu cysylltiedig, gael ei chodi’n uwch nag y gobeithiwyd?

Ban KI-Moon UN Paris conference closing Rhag 12 2015

Wrth i Gynhadledd Newid Hinsawdd Paris ddod i ben gyda chytundeb heriol a dewr, Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig, Ban Ki-Moon, gyda Christiana Figueres, pennaeth Fframwaith Newid Hinsawdd y CU, a Laurence Fabius, Gweinidog Tramor Ffrainc a Llywydd y cynhadledd.

Yr ofn y tu ôl i’n brawychu ninnau oedd bod hyn wedi’i gytuno gan wleidyddion yn cynrychioli’r 195 gwlad, nid gan wyddonwyr neu arbenigwyr eraill, ond gan wleidyddion.

Dyma bobl sydd, fel arfer, yn gorfod gosod pryderon eu llywodraethau yn gyntaf, pobl sydd yng ngafael sefydliadau a gwasanaethau sifil eu gwledydd,sydd dan ddylanwad parhaus y diwydiannau carbon grymus ers y 1970au, sydd dan lach cegau mawr a meddyliau gwag ac obsesiynol y Gwadwyr Newid Hinsawdd ar draws y cyfryngau, ie, gwleidyddion normal yn siglo yn eu pwyllgorau a’u cynadleddau yn ôl awelon polau piniwn beunyddiol.

Serch hyn i gyd, roedd y gwleidyddion a’u timau ym Mharis wedi rhybuddio’r byd bod y Cynhesu Byd-eang sy’n ein hwynebu yn galw am fwy o lawer o ymateb gennym os oes rhywfaint o gyfyngu i fod arno.

Hynny yw, rhoesant eu sylw llawn – mewn sawl cyfarfod rhag-baratoadol ar ben y gynhadledd ei hun – i’r esboniadau gwyddonol o’r hyn sy’n digwydd i systemau naturiol y Ddaear. Ac fe gawsant eu syfrdanu. Gwelsant wir ddifrifoldeb y perygl. A dyna sydd wedi ein brawychu ni.

Al Gore Paris UN Conference closing Rhag 2015

Cyn Is Arlywydd yr Unol Daleithiau, Al Gore, a Segolene Royal, Gweinidog Ecoleg Frainc, yn croesawu’r cytundeb.

Nid oes modd gwadu bellach. Y cwestiynau yw pa mor ddrwg fydd effeithiau Newid Hinsawdd, beth a allwn ei wneud i leihau ar yr allyriadau carbon a’r nwyon tŷ gwydr eraill sy’n ei achosi, a sut awn ati i warchod cymunedau dynol – yn ddinasoedd mawr a phentrefi man – ledled y Ddaear yn erbyn llifogydd, sychder, codiadau mewn lefelau’r môr ac ati.

Ledled gwledydd Prydain mae’r Gaeaf hwn, eto, yn profi’n Aeaf o lifogydd enbyd. Clywn am dywydd eithafol, hefyd, mewn gwledydd eraill ledled y byd. Mae’n digwydd.

Na, nid dathlu ond brawychu. O ganlyniad, ffarweliwn â phob Pollyana o obaith di-sail. Taflwn ein hunain – yn Gymraeg os gallwn – i hybu mudiadau fel Cyfeillion y Ddaear, Greenpeace a 350.org sy’n ymgyrchu er gwarchod dynolryw, a byd natur yn gyfan, fel ein prif flaenoriaeth.

Addaswn ein bywydau personol fel ein bod yn cyfrannu llai at y cynhesu mawr ac yn defnyddio llai ar adnoddau’r Ddaear.

A gwasgwn ar wleidyddion lleol i wynebu realiti Cynhesu Byd-eang a Newid Hinsawdd. Apeliwn arnynt i ymateb yn greadigol ac yn ddewr i rybudd dwys cynrychiolwyr y 195 gwlad yng Nghynhadledd hanesyddol Paris yn Rhagfyr 2015. Mae’n hwyr yn y dydd.

Ar drothwy cytundeb o bwys enfawr – neu siom arall? Ond nid pawb sy’n malio!

YN rhifyn Hydref- Tachwedd 2009, roedd hen gylchgrawn papur Y Papur Gwyrdd yn rhoi sylw canolog i Gynhadledd Newid Hinsawdd y Cenhedloedd Unedig oedd i’w chynnal yn ninas Copenhagen ym mis Rhagfyr.

Roedd llawer o optimistiaeth y byddai cytundeb cadarn a llym i dorri allyriadau carbon y cael ei gadarnhau yn y gynhadledd honno. Ond roedd y pennawd ar ein clawr yn adllewyrchu ein hamheuon ni: ‘Cyfarfod pwysicaf dynoliaeth: Wedi’r trafod hinsawdd – gwen neu ddagrau i For-forwyn Fach Copenhagen?’

A siom enfawr a fu: dim cytundeb i dorri dim ar allyriadau, a’r trafodaethau ymhlith arweinwyr y gwledydd ar chwal. Cyfrifir cynhadledd Copenhagen fel un o fethiannau mwya’r mudiad i ddeall a gwarchod y systemau naturiol sy’n cynnal dynoliaeth.

Ond, fe gafwyd un cytundeb o bwys – sef nodi nad ddylid mynd y tu hwnt i gynnydd o 2 gradd centigradd yn nhymheredd atmosoffer y Ddaear ers y Chwyldro Diwydiannol gan y byddai hynny’n achosi anrhefn hinsawdd.

A dyma ni ym mis Rhagfyr 2015 yn falch iawn i ddeall – er gydag ofnau naturiol – bod cytundeb go iawn ar fin cael ei lofnodi o fewn y dydd nesaf yng Nghynhadledd Newid Hinsawdd Paris i dorri allyriadau carbon fel na fydd y tymheredd yn codi mwy na nid 2.0 gradd ond o 1.5 gradd!

Mae hyd yn oed awgrymu cyfyngiad i 1.5 gradd o gynnydd yn lle 2.0 yn arwydd bod arweinwyr gwleidyddol yn ei dallt hi o’r diwedd – yn deall difrifoldeb y rhybuddion sy’n cael eu datgan mor daer gan wyddonwyr arbennigol ynghylch Cynhesu Byd-eang a Newid Hinsawdd.

Gobeithiwn o waelod calon mai dyna fydd canlyniad Cynhadledd Paris, gan gysylltu’r ddinas honno gyda Gobaith yn lle’r tristwch enbyd ddaeth yn sgil y saethu a’r llofruddio creulon gaed yno yn ddiweddar.

Ond nid pawb sy’n gweld pethau fel ninnau. Nid pawb sy’n malio. Siom oedd gorfod gosod nodyn fel hyn ar Facebook y bore heddiw wedi clywed y sylw a roddwyd i’r pwnc tyngedfennol hwn ar rhaglen Post Cynnar Radio Cymru:

‘Anghyfrifol o Radio Cymru i drin Newid Hinsawdd fel adloniant bore ‘ma. Cawsant dipyn o hwyl trwy gael David Davies, AS Mynwy a Gwadwr Newid Hinsawdd, i ‘drafod’ y pwnc gyda’r Athro Gwyn Vaughan Prifysgol Mancenion. /  Irresponsible of Radio Cymru to treat Climate Change as entertainment this morning. They had a bit of fun by getting David Davies, Monmouth MP and notorious Climate Change Denier, to ‘discuss’ with Prof Gwyn Vaughan of Manchester University!  Job done Radio Cymru?’

Gobeithiwn am gydcord ar sail gwybodaeth a deallusrwydd ym Mharis, cydgord allai weddnewid er gwell dyfodol pobl y Daear a holl ffurfiau amrywiol byd natur.

 

 

Rali Fawr o flaen ein Senedd ar Ddiwrnod Hinsawdd Cymru

Mae gwefan ‘Y Papur Gwyrdd’ yn falch i hyrwyddo Rali Diwrnod Hinsawdd Cymru sy’n cael ei chynnal yng Nghaerdydd ar ddydd Sadwrn, Tachwedd 28, gan amrywiaeth o asiantaethau, mudiadau ac elusennau amgylcheddol.

Ymunwn yn ein cannoedd yn y Rali Fawr hon i ddanfon neges glir o Gymru i’r Byd ein bod yn disgwyl llywodraethau’r gwledydd fydd yn cwrdd yng Nghynhadledd Newid Hinsawdd Paris ( Tach 30 – Rhagfyr 11) i ddod i gytundeb cadarn ar doriadau llym ar allyriadau nwyon ty gwydr.

Dyma esboniad y trefnwyr am yr hyn fydd yn digwydd ar Ddiwrnod Hinsawdd Cymru, sef clymblaid Atal Anrhefn Hinsawdd Cymru:

Mae pobl Cymru yn poeni am newid hinsawdd. Dewch i ni sicrhau bod llais Cymru’n cael ei glywed wrth i ni ymuno â’r symudiad byd-eang ar Ddydd Sadwrn, Tachwedd 28, i alw am ddyfodol gwell.
Cyn trafodaethau newid hinsawdd y Cenhedloedd Unedig ym Mharis (COP21 – yr 21ain Gynhadledd y Partïon), byddwn yn codi llais ar ran pobl sy’n cael eu heffeithio gan dymheredd y byd yn codi a byddwn yn mynnu bod arweinwyr byd yn cytuno ar fargen uchelgeisiol.
Mae ymdeithiau a phrotestiadau yn digwydd ar draws y byd ar y penwythnos hwn, ac rydym ni am sicrhau bod Cymru yn rhan o’r symudiad.
Felly ymunwch â ni wrth i ni weithredu!
Pryd? Ble?
Dydd Sadwrn,Tachwedd 28, 2015, o flaen Senedd Cymru, Caerdydd: 2 – 3 o’r gloch.
Croeso i gyfarfod wrth risiau’r Senedd yn y Bae am 2.00pm ar gyfer y rali. Bydd siaradwyr, diddanwyr ac awyrgylch parti o flaen y Senedd wrth i ni ymgynull i ddangos ein cariad at Gymru a’r blaned!
Hefyd, os hoffech, gellwch ymuno gyda chriw o feicwyr fydd yn cwrdd am 1.30 yn Sgwar Callahaghan er mwyn reidio ar eu beiciau lawr Stryd Bute at Senedd. Bydd Sustrans Cymru yn cydlynnu’r daith feics. A bydd croeso i bobl gerdded ar hyd y daith hon, hefyd, os nad ydyn nhw am feicio.

Pam?
Mae gan Gymru ddyletswydd i fod yn gyfrifol yn fyd-eang, a taclo newid hinsawdd yw’r her fyd-eang fwyaf un. Mae rhaid i Gymru sefyll ysgwydd yn ysgwydd â gweddill y byd a mynnu bod arweinwyr byd yn cytuno ar fargen deg ar hinsawdd.

Pwy?
Mae’r daith feics yn cael ei threfnu gan Sustrans Cymru –http://www.sustrans.org.uk/ @SustransCymru
Aelodau Atal Anhrefn Hinsawdd Cymru yw:
Ffederasiwn Cenedlaethol Sefydliad y Merched yng Nghymru, Undeb y Myfyrwyr, Unison, Cymorth Cristnogol Cymru, CAFOD, Oxfam Cymru, Tearfund, Coed Cadw – The Woodland Trust, Cyfeillion y Ddaear Cymru, RSPB Cymru, Sustrans Cymru, WWF Cymru, Ymddiriedolaeth Natur Cymru, Canolfan y Dechnoleg Amgen, Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru, Maint Cymru.
Facebook – Stop Climate Chaos Cymru

Oriel

Ar drothwy Cynhadledd Paris – angen sylw ein gwleidyddion

This gallery contains 1 photos.

MAE cynadleddau blynyddol hydrefol y pleidiau gwleidyddol ar ben. A ninnau ar drothwy Cynhadledd Newid Hinsawdd Paris – sy’n dechrau ar Dachwedd 30 – clywsom fawr ddim am eu polisiau ar Gynhesu Byd-eang. Bai’r Wasg? Ynteu’r pleidiau? A bod yn … Parhau i ddarllen

Ein gwleidyddion – anghyfrifol o ddistaw yn wyneb y stormydd?

 

Llongyfarchiadau i Blaid Genedlaethol yr Alban, yr SNP. Mewn arolwg brys gan Y Papur Gwyrdd heddiw, nhw yw’r unig un o brif bleidiau gwleidyddol gwledydd Prydain oedd yn cyfeirio ar brif dudalen eu gwefannau at Newid Hinsawdd.

Ac er mor dyngedfennol o bwysig ydyw, doedd yr un o’r pleidiau’n cyfeirio’n benodol at Uwch Gynhadledd y Cenhedloedd Unedig sydd i’w chynnal ym Mharis rhwng Tachwedd 30 a Rhagfyr 11.

Nod y gynhadledd honno, ar gyngor gwyddonol taer, yw sicrhau cytundeb cadarn rhyngwladol i dorri’n sylweddol ar losgi carbon er mwyn ffrwyno ychydig ar eithafion Newid Hinsawdd.

Mae diffyg parodrwydd y gwleidyddion i dynnu sylw’r cyhoedd at fygythiad Cynhesu Byd-eang – o farnu o wefannau swyddogol eu pleidiau – yn gwbl syfrdanol. Mae’n adlewyrchu diffyg consyrn enbyd ar eu rhan, yn gwbl anghyfrifol yn wir.

Rhag ofn bod yr apparatchiks aml-bleidiol eisiau amau’r honiadau uchod, manylwn ychydig ar rai pethau gan ambell i blaid y gellir dweud eu bod yn ymwneud â ‘chynaliadwyedd’ (sydd, felly, yn wleidyddol sâff i son amdano):

  • Canmolwn yr SNP am sôn am Climate Change ac am drafod Green Scotland. Ond, yn llai herfeiddiol …
  • Roedd Plaid Cymru’n dweud eu bod yn pwyso am foratoriwm ar ffracio yng Nghymru.
  • Roedd Llafur Cymru yn dathlu arbed allyriadau CO2 trwy gynnydd mewn ail-gylchu ac yn croesawu cwmni ynni adnewyddol Swedaidd i Ynys Môn.
  • Whare teg i’r Labour Party UK, roedd eu gwefan mewn melt-down llwyr gyda phopeth wedi diflannu heblaw am gyhoeddiadau am Jeremy Corbyn a’i dîm newydd – fel tai’r Blairite Llafur Newydd olaf wedi diffodd y goleuadau wrth adael y swyddfa!
  • Roedd y Green Party of England and Wales wedi colli’r plot, ar goll yn llwyr mewn cors o bolisïau cymdeithasol ac economaidd er mwyn troedio’n ofalus ar y Ddaear.
  • Does dim pwynt cyfeirio at unrhyw blaid arall: beth bynnag sy’n llechu yn eu polisïau yn rhywle, doedden nhw ddim ag unrhyw awydd i dynnu sylw ato. Ac, wrth gwrs, mae’r ‘Greenest Government ever’, chwedl David Cameron, wedi hen droi’n ddu bitch carbonaidd.

Gwrandewch ar ddau o’n harweinwyr doeth yn rhybuddio ynghylch difrifoldeb bygythiad Newid Hinsawdd – gan wrthgyferbynnu hynny gyda thawedogrwydd ein gwleidyddion ar drothwy cynhadledd mor bwysig:

Kofi Annan, cyn Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig: ‘Mae’r byd yn cyrraedd pwynt naid y tu hwnt i’r hyn efallai na fydd modd troi newid hinsawdd yn ôl. Os digwydd hyn, byddwn wedi peryglu hawl ein cenedlaethau presennol a dyfodol i blaned iach a chynaliadwy – bydd y cyfan o ddynoliaeth ar ei cholled.’ (Guardian, Mai 3, 2015)

Yr Archesgob Rowan Williams (y cafodd tyrfa fawr ohonom ein goleuo cymaint ganddo mewn cyfarfod yn Ysgol Bryn Tawe, Abertawe, ddoe (Medi 13): ‘Ymhell o fod yn fygythiad ansicr rhywbryd yn y dyfodol, mae byd sy’n cynhesu yn realiti presennol go iawn gyda thymereddau byd-eang eisoes wedi codi o O.8% ers cyn y chwyldro diwydiannol. Mae ymchwyddiadau storm cryfach, glawogydd trymach, ac adnoddau prinnach yn rhan o fywyd dyddiol i bobloedd ddi-rif ledled y byd … Rhaid i ni barhau i wneud y galwadau cryfach posibl i sicrhau bod cyfiawnder hinsawdd yn gwestiwn canolog …’ (Cymorth Cristnogol, Taken by Storm, Mawrth 2014)

Gwleidyddion aml-bleidiol! – wnewch chi wrando ac arwain? – fel yr Albanwyr.

Rhybudd Obama: Gallwn fod yn rhy hwyr gyda Newid Hinsawdd

“DYMA un o’r pynciau prin hynny sy’n golygu, oherwydd ei feintioli, oherwydd ei ehangder, os nad ydym yn ei gael yn iawn, efallai na fyddwn yn gallu ei droi ’nôl. A fyddwn ni ddim yn gallu addasu’n ddigonol. Mae’r fath beth â bod yn rhy hwyr pan ddaw hi i Newid Hinsawdd.”

Yr Arlywydd Barack Obama: "Nid problem i genhedlaeth arall yw Newid Hinsawdd."

Yr Arlywydd Barack Obama: “Nid problem i genhedlaeth arall yw Newid Hinsawdd.”

Dyna rybudd iasoer yr Arlywydd Barack Obama wrth gyhoeddi cynlluniau newydd i gwtogi ar allyriadau nwyon tŷ gwydr diwydiannau ynni yr Unol Daleithiau.

Cyfeirio oedd Arlywydd Obama at y ffaith bod llawer o wyddonwyr yn ofni mai Cynhadledd Newid Hinsawdd y Cenhedloedd Unedig ym Mharis – fis Rhagfyr nesaf – fydd y cyfle olaf i wledydd weithredu o ddifrif i ffrwyno cyfraniad dynoliaeth at y prosesau sy’n cynhesu’r Ddaear mor beryglus.

Rhybudd gwyddonwyr ers hir amser yw bod rhaid cyfyngu ar y codiad yn nhymheredd atmosffer y Ddaear – i lai na 2˚C o gymharu a lefelau cyn-ddiwydiannol.

Os gadawn i’r cynydd fynd yn uwch na 2˚C, yr ofn yw y bydd systemau naturiol y blaned yn troi’n anghyfeillgar iawn i ddynoliaeth. Mae cylchgrawn New Scientist am fis Awst yn dangos bod 4 allan o’r 5 prif astudiaethau arbennigol yn dangos ein bod eisoes wedi cyrraedd 1˚C yn uwch na’r ffigwr cyn-ddiwydiannol hwnnw (tua 1850-1899).

Mae’r disgwyl y bydd El Nino newydd y Môr Tawel yn profi’n anarferol o gryf eleni yn rheswm arall i gredu y bydd cynhesu’r Ddaear yn cyflymu. Disgwylir mai 2015 fydd y flwyddyn boethaf ers dechrau’r cyfnod diwydiannol (gan chwalu unwaith ac am byth yr honiadau dwl y daeth ‘Newid Hinsawdd i ben ym 1998’!).

Wrth baratoi at Gynhadledd Paris, felly, mae’r Arlywydd Obama wedi datgan ei fod am weld allyriadau nwyon tŷ gwydr yr Unol Daleithiau yn disgyn gan 32% erbyn 2030, o gymharu a lefelau 2005. Byddai hynny’n golygu cau cannoedd o bwerdai trydan sy’n llosgi glo a llawer iawn o byllau glo.

Yn naturiol, mae diwydiant glo America – a’u lobïwyr gwleidyddol – yn gandryll o wrthwynebus i’r cynllun. Felly, hefyd, ymgeiswyr Arlywyddol y Gweriniaethwyr sy’n gwadu newid hinsawdd. Beth bynnag am stormydd newid hinsawdd, mae America’n wynebu stormydd gwleidyddol chwerw iawn yn ôl patrwm cyfoes y wlad honno. Parhau i ddarllen

Gwrandawn ar Ffransis, Pab y tlodion, Pab y Ddaear

MAE pob cyfraniad i’r ymdrech i drysori’r Ddaear yn werthfawr. Mae cyfraniad gan Bab Eglwys Rufain yn arbennig felly.

“Faint o lengoedd sydd gan y Pab?” holodd Stalin un tro’n ddirmygus. Wel, mewn termau dylanwad ar laweroedd o bobl ledled y byd, myrdd o lengoedd.

Dyw hynny ddim yn golygu bod pawb, hyd yn oed y tu fewn i’r Eglwys Babyddol, yn croesawu pob arweiniad gan y Pabau. Mae gwrthwynebiad yr Eglwys i atal-genhedlu, er enghraifft, yn annealladwy yn wyneb cynnydd brawychus poblogaeth y byd.

Ond mewn cyfnod pryd mae corfforaethau pwerus yn gwthio globaleiddio arnom, gan roi mwy o bwys ar greu elw nac ar gynnal cymunedau dynol a gwarchod cynefinoedd bywyd gwyllt, mae cael cefnogaeth mor awdurdodol i’r mudiad sy’n trysori’r Ddaear i’w groesawu’n fawr.

Y Pab Ffransis - ei gylchlythyr yn galw arnom i wrando a gweithredu

Y Pab Ffransis – ei gylchlythyr yn galw arnom i wrando ar rybuddion a gweithredu i warchod ein Daear. Llun: tcktcktck.org

Felly, bydd cylchlythyr newydd y Pab Ffransis ar bwnc Newid Hinsawdd, Laudato Si’ (Molwn Ef) Ar ofal o’n cartref cyffredin, yn hwb anferth i’r ymdrechion i fynnu bod gwleidyddion yn cymryd bygythiadau Cynhesu Byd-eang o ddifrif. Dyma’i rybudd canolog:

‘Yn ôl pob tebyg, byddwn yn gadael sbwriel, chwalfa a bryntni i genedlaethau’r dyfodol. Mae twf prynwriaeth, gwastraff a newid amgylcheddol wedi gwasgu cymaint ar allu’r blaned i’n cynnal nes bod ein ffordd o fyw gyfoes, anghynaladwy, yn rhwym o achosi trychinebau … Dim ond trwy weithredu penderfynol, yma a nawr, y gellir lleihau ar effeithiau’r diffyg cydbwysedd presennol. Rhaid i ni ystyried ein cyfrifoldeb o flaen rheiny fydd yn dioddef o’r canlyniadau erchyll.’

Er mor llugoer yr ymateb i neges y Pab gan wleidyddion Gweriniaethol yr Unol Daleithiau – y mwyafrif ohonynt yn gwadu Newid Hinsawdd i blesio’r diwydiannau llosgi carbon – bydd rhaid i hwythau, hyd yn oed, wrando ar yr offeiriad dewr a heriol hwn pan aiff i annerch Cyngres America ym mis Medi. Ac nid dyn i wanhau ei bregeth wrth ystyried natur ei gynulleidfa yw’r Pab Ffransis.

Dylai ddod i bregethu ym Mhrydain hefyd. Ar ddiwrnod cyhoeddi Laudato Si’, roedd Llywodraeth Dorïaidd San Steffan yn cyhoeddi eu bod yn dod â chymorth i ffermydd gwynt ar dir i ben flwyddyn yn gynnar, sef y dull mwyaf llwyddiannus presennol o ynni adnewyddol. A dyma’r Llywodraeth sy’n gwthio ffracio arnom fel dull newydd o ryddhau CO2 i’r awyr. Newid Hinsawdd? Dim problem i’r Toris. Parhau i ddarllen

Hwnt ag yma ynghanol helyntion dynoliaeth a Daear

Y TRO hwn, post gyda nifer o bwyntiau cyfredol:

• Syfrdanu a thristáu wrth glywed bod yr Arlywydd Obama wedi caniatáu i gwmni Shell gynnal tyllu arbrofol am olew yn yr Arctig oddiar Alaska. Shell yn disgwyl llawer mwy o olew a nwy ym Mor Chukchi na Mor y Gogledd. Ergyd i obeithion am leihad mewn allyriadau carbon. Pob dymuniad da i’r bobl leol sy’n gwrthwynebu.

Pobl Seattle yn cynnal protest yn eu kayaks yn erbyn Shell sy'n bwriadu tyllu yn yr Arctig. Llun: N.Scott Trimble / Greenpeace USA 2015

Pobl Seattle yn cynnal protest yn eu kayaks yn erbyn Shell sy’n bwriadu tyllu yn yr Arctig. Llun: N.Scott Trimble / Greenpeace USA 2015

• Rhifyn 50 Mlwyddiant cylchgrawn Resurgence yn cynnwys dyfyniad gan Gwynfor Evans yn tanlinellu pwysigrwydd cymunedau bychain. Cafwyd y dyfyniad mewn erthygl gan Leopold Kohr yn rhifyn cyntaf y cylchgrawn ym Mai, 1966 – sef o fewn wythnosau i Gwynfor ddod yn AS cyntaf Plaid Cymru yn isetholiad Caerfyrddin.

• Ffieiddio wrth weld yn y Guardian bod corfforaethau amaeth-gemegol enfawr wedi bygwth y byddai TTIP (cynllun marchnata ‘rhydd’ sy’n cael ei drafod yn gyfrinachol rhwng yr UD a’r UE) yn gwrthwynebu unrhyw ymgais i gyfyngu ar blaladdwyr peryglus. Parhau i ddarllen

Etholiad San Steffan: Anwybyddu’r cwestiynau mawr, gan gynnwys Pobl a Phlaned?

Yn ei golofn yn yr Observer, mae’r newyddiadurwr gwleidyddol Andrew Rawnsley yn gresynu bod yr ymgyrch etholiadol ar gyfer Senedd San Steffan wedi’i gyfyngu cymaint gan ystrywiau tactegol y ‘spin doctors’. (Voters are being asked to go to the polls wearing blindfolds, Sul, Mai 3).

Barn Rawnsley yw bod ymgyrch 2015 wedi bod yn un nodedig wrth i’r pleidiau (traddodiadol, Sefydliadol) osgoi trafod y cwestiynau mawr.

Er enghraifft, meddai, cyfyngwyd pwnc lle Prydain yn y byd i ddim mwy na dadl ai pedair ynteu tair llong danfor sy’n hanfodol i gynnal system niwclear Trident. Does braidd dim son wedi bod am yr amgylchedd.

Pawb, wrth gwrs, yn galw am swyddi o ansawdd uchel, heb esbonio o ble y don nhw. Ceidwadwyr a Llafur yn gwneud eu gorau i osgoi manylu ar gwestiwn Ewrop. Ac yn methu’n lan ag ymateb yn gall i’r pwysau o’r Alban.

“Mae’r cwestiynau mwya’ sylfaenol yn aros heb eu hateb,” medd Rawnsley. “Rydym mewn niwl o ansicrwydd ynglŷn â pha fath o wlad y byddwn yn byw ynddi.”

Mae hynny’n sicr yn wir ynglŷn yr hyn a gyfeiria ato’n syml fel ‘yr amgylchedd’ – sef pwnc enfawr dyfodol Dynoliaeth a’r Ddaear. Roedden ni’n falch ar y wefan hon i longyfarch y pleidiau Ceidwadol, Llafur a Rhyddfrydwyr Democrataidd ar eu datganiad ar y cyd yn pwysleisio difrifoldeb y bygythiad newid hinsawdd ar ddechrau’r ymgyrch etholiadol.A chawsom ddatganiad gan Blaid Cymru i’r un perwyl.

Gwnaethom hynny gan ddisgwyl y byddai hyn yn thema o bwys yn ystod yr ymgyrch etholiadol. Gallai hynny wedi uno pawb y tu ôl i’r math o wasgu bydd ei angen yng Nghynhadledd Hinsawdd Paris ym mis Rhagfyr. Dyna’r gynhadledd sy’n cynnig y cyfle olaf, ym marn llawer, i sicrhau cytundeb cadarn i dorri ar allyriadau carbon fel bod y codiad yn nhymheredd y Ddaear yn aros dan 20C.

Ond mae cryn siom wedi bod nad yw pwysigrwydd cynhadledd Paris wedi derbyn dim sylw yn ystod y ffyrnigrwydd geiriol ailadroddus. A dweud y gwir, o ran yr etholiad fyddech chi ddim yn credu bod problem gyda ni o gwbl.

Diolch, felly, i’r Pab ac Eglwys Rufain am wthio’u rhybuddion am y niwed difrifol a wnawn i’n planed i benawdau’r newyddion am ddiwrnod neu ddau. A diolch, hefyd, i bapurau newydd y Guardian a’r Observer am yr ymgyrch y maent hwythau’n arwain i’n deffro o’n trwmgwsg.

Fel y gwyddom, er eu tawelwch tactegol, mae maniffestos prif bleidiau Ynys Prydain yn cynnwys datganiadau ar amrywiol faterion amgylcheddol. Da o beth yw bod gwefan ddefnyddiol Carbon Brief wedi gwneud gwaith ymchwil trylwyr i egluro’r polisïau hyn.

Felly, os hoffech gymharu ble mae’r gwahanol bleidiau’n sefyll ar Gynhesu Byd-eang, Newid Hinsawdd, ffracio ac ati, ewch at y linc ganlynol: http://www.carbonbrief.org/blog/2015/04/election-2015-what-the-manifestos-say-on-climate-and-energy/?utm_source=Weekly+Carbon+Briefing&utm_campaign=70b817606f-Carbon_Brief_Weekly_230415&utm_medium=email&utm_term=0_3ff5ea836a-70b817606f-303444901