Neilleb

I BAWB sy’n caru’r Ddaear, roedd rheswm i ddathlu ar Ddydd Sul, Medi 21. Ar y dydd hwnnw, gwelwyd cannoedd o filoedd o bobl yn gorymdeithio mewn dros 2,000 o ddinasoedd ledled y byd i bwyso am bolisiau brys i ffrwyno cynhesu byd-eang.

Yn Efrog Newydd, gwelwyd yr orymdaith fwyaf erioed o blaid parch i’r Ddaear, gyda 400,000 yn gorymdeithio. Roedd pennaeth y Cenhedloedd Unedig, Ban Ki-moon yn bresennol i’w cefnogi.
Bu 40,000 yn cerdded trwy ganol Llundain, a 30,000 yn ymgynnull ynghanol Melbourne – a miloedd mewn dinasoedd a threfi eraill.

Roedd ‘Gorymdeithiau Hinsawdd y Bobl’ wedi cael eu trefnu i gario neges glir i’r cyfarfod o benaethiaid gwledydd sydd i’w chynnal yn Efrog Newydd yr wythnos hon i drafod cynhesu byd-eang.

Gobaith y Genhedloedd Unedig yw y bydd y cyfarfod hwn yn paratoi’r ffordd at sicrhau cytundeb eang a chryf yn y gynhadledd fawr nesaf sydd i’w chynnal ar y pwnc ym Mharis yn 2015. Y consensws gwyddonol yw bod toriadau llym mewn allyriadau carbon deuocsid i’r awyr yn hanfodol er mwyn arafu ac atal y cynhesu sy’n dal i ddigwydd.

Un o gefnogwyr blaenllaw y dydd hwn o weithredu oedd yr Archesgob Desmond Tutu. Gan rybuddio pa mor ddifrifol mae’r cynhesu, mae Tutu wedi galw am ymgyrch ‘boycott’ yn erbyn corfforaethau glo, olew a nwy – fel a gaed yn erbyn De Affrica i ddod ag apartheid i ben.

Meddai yn y Guardian: ‘Rhaid i bobl o gydwybod dorri eu cysylltiadau gyda chorfforaethau sy’n ariannu anghyfiawnder newid hinsawdd. Gallwn, er enghraifft, foicotio digwyddiadau, timau chwaraeon a rhaglenni ar y cyfryngau sy’n cael eu noddi gan gwmniau ynni-ffosil. Gallwn fynnu bod hysbysebion y cwmniau ynni yn cario rhybuddion iechyd. Gallwn annog mwy o’n prifysgolion a’n cynghorau a sefydliadau diwylliannol i dorri eu cysyltiadau gyda’r diwydiant ynni-ffosil. Gallwn drefnu dyddiau di-gar ac adeiladu ymwybyddiaeth gymdeithasol ehangach. Gallwn ofyn i’n cymunedau crefyddol lefaru’n groyw.’

Bydd yr Archesgob yn falch o ymateb Cymorth Cristnogol. Maen nhw wedi trefnu penwythnos o weithredu dros Gyfiawnder Hinsawdd yng ngwledydd Prydain ar Hydref 18 ac 19.

Eu galwad yw i gapeli ac eglwysi fynd ati i drefnu amrywiaeth o ddigwyddiadau i dynnu sylw at gynhesu byd-eang ar y penwythnos hwnnw, gan sicrhau bod gwleidyddion yn cael clywed am eu pryder. Yr hyn sydd wedi tanio Cymorth Cristnogol yw gweld o brofiad sut mae newid hinsawdd yn niweidio pobl dlawd y byd – er yn cael ei achosi gan y gwledydd a chorfforaethau cyfoethog.

Byddai’n dda gennym glywed faint o gapeli Cymru fydd yn ymuno mewn rhyw ffordd neu’i gilydd â’r Penwythnos Cyfiawnder Hinsawdd pwysig hwn. Cyhoeddwn eu henwau â phleser.

Rhaid atal cynhesu byd-eang - medd 400,000 wrth orymdeithio ym Manhattan

Rhaid atal cynhesu byd-eang – medd 400,000 wrth orymdeithio ym Manhattan

Troi at BP am gyngor diogelwch ffracio?

LLONGYFARCHIADAU i’r bobl ifanc gynhaliodd brotest effeithiol iawn yn ddiweddar yn erbyn y ganolfan ffracio nwy £38 miliwn sy’n cael ei chodi ar y cyd gyda BP ar gampws newydd Prifysgol Abertawe (Y Papur Gwyrdd, Campws Caniwt neu Campws Cynffig, Chwefror 3, 2014).

Y panel haul gan BP Solar yn ein gardd yn Nhreforys - cyn iddynt gefni ar ynni adnewyddol

Panel haul gan BP Solar – yn ein gardd yn Nhreforys ers 1996, cyn iddynt droi cefn ar ynni adnewyddol.

Rhoddwyd safle 65 acer hen storfa olew i’r Brifysgol gan BP yn 2012 ar gyfer y campws gwyddoniaeth newydd. Mae’r prosiect yn cael ei ariannu’n rhannol trwy arian cyhoeddus o Fanc Buddsoddi Ewrop a Llywodraeth Cymru. Ac, os cofiwch, bu cryn bwysau ar wleidyddion y Bae gan BP i brysuro i roi’r arian.

Ond doedd y perthynas newydd rhwng penaethiaid Prifysgol Abertawe a BP ddim yn amlwg yn y cyhoeddusrwydd cynnar. Dim ond yn ddiweddarach daeth y son am ganolfan ymchwil ar y cyd i’r golwg.

Gyda hiwmor du hynod eironig mae llefaryddion y Brifysgol yn cyfeirio at y ganolfan fel ‘Sefydliad Ymchwil Diogelwch Ynni’. Yn sicr, mae gan gorfforaeth enfawr BP gryn dipyn o brofiad yn y maes hwnnw. Er enghraifft –

  • Yn 2005, lladdwyd 15 o bobl ac anafwyd 180 mewn ffrwydrad mewn purfa olew BP yn Texas City, Texas. Dangoswyd nad oedd BP wedi dilyn y rheoliadau diogelwch gofynnol.
  • Yn 2007, arllwyswyd 200,000 o olew craidd o bibell BP i’r môr ym Mae Prudhoe, Alaska. Dangoswyd nad oedd BP wedi delio gyda gwendidau yn y bibell.
  • Yn 2010, lladdwyd 11 o weithwyr gan ffrwydrad ar safle BP Deepwater Horizon yng Ngwlff Mecsico. Cytunodd BP nad oedd systemau diogelwch newydd yn weithredol. Arllwyswyd mwy o olew nag erioed o’r blaen i’r môr – 175 miliwn o alwyni.
  • Heb anghofio – mai tancer olew dan reolaeth BP oedd y Torrey Canyon. Trawodd yn erbyn creigiau ym 1967 wrth i’r capten geisio prysuro rhwng Ynysoedd y Sili a Chernyw. Gollyngwyd 35 miliwn galwyn o olew ar yr arfordir a bu raid bomio’r llong gan Lu Awyr Prydain.

Rhaid edmygu’r enghraifft hyfryd o ‘Olchi Gwyrdd’ (Green Wash*) a ddefnyddir wrth ddisgrifio’r ganolfan arfaethedig fel ‘Sefydliad Diogelwch Ynni’. Y gwir syml yw mai sefydliad fydd e i hwyluso a chyflymu datblygu ffracio nwy ledled gwledydd Prydain, ynghyd â mentrau ynni carbon eraill.

Bu gan BP ran fechan yn y diwydiant ynni adnewyddol am gyfnod ers 1981. Buont a phrosiectau mewn ynni solar, gwynt a biomass ac mae gyda ni ein hunain un o baneli haul BP Solar yn ein gardd yn Nhreforys ers 1996.

Ond daeth hynny i ben yn 2011-13, efallai fel sgil-effaith o gostau trychineb Deepwater Horizon. Cefnodd BP ar ynni adnewyddol gan droi yn ôl yn llwyr at ynni ffosil, yn olew a nwy, a’u nwyon tŷ gwydr. Efallai nad yw’n syndod, felly, bod y gair ar led bod Prifysgol Abertawe wedi bod yn gwrthwynebu cynllun Morlyn Abertawe. Bwriad y prosiect hwnnw yw cyflenwi trydan nid o garbon brwnt ond o lanw glân y môr, a hynny ger campws newydd y brifysgol ym Mae Abertawe.

Dilynwch yr arian.

I ddysgu mwy am agwedd myfyrwyr Abertawe am hyn i gyd, ewch at: http://swanseaagainstfracking.wordpress.com/
* Efallai bydd cyfieithiad gwell na ‘Golchi Gwyrdd’ gan Ganolfan Hywel Teifi Edwards?

Heidio ar ein beiciau i’r Eisteddfod

RHYW dair wythnos yn ol, fe gafodd y ddau ohonom ein gwlychu’n sylweddol iawn, iawn, wrth feicio o Barc Gwledig Bryngarw ger Pen-y-bont ar Ogwr i Flaengarw. Un dydd gwlyb oedd hwnnw ynghanol yr holl heulwen, a dyna ni wedi dewis bod ar ein beiciau, gyda chotiau glaw – a diolch am hynny o ddoethineb – ond jeans cyffredin. Serch hynny, roedden ni wedi mwynhau’r daith 16 milltir (yn gyfan), gan stopio sawl gwaith ar y llwybr tawel i gael sgyrsiau difyr gydag nifer o gerddwyr lleol cyn i’r dilyw gyrraedd o ddifrif. Ac wedi tipyn o holi, daethon ni o hyd gaffi prysur y Diner ym Mhont-y-cymer i gael cinio o sglodion adfywiol i godi stem o’n coesau.

Beicio Eisteddfod

Beicio’n braf ar lwybr yr arfordir rhwng Bynea a Maes Eisteddfod Shir Gar yn Llanelli

Gwnaethon ni’n well o lawer o ran y tywydd wythnos diwethaf wrth feicio o’r maes parcio cyfleus yn Bynea ar hyd Lwybr yr Arfordir i Faes Eisteddfod Shir Gar yn Llanelli. Roedd hi’n ddiwrnod clasurol o heulwen braf ac awelon cynnes, a’r golygfeydd o aber afon Llwchwr, Penrhyn Gwyr, a’r mor yn wych wrth i ni deithio’n hamddenol, a sych.

A dyna ysbrydoliaeth oedd cyrraedd i’r safle a gweld bod cymaint o feiciau eisteddfol eisoes yno nes ei bod hi’n straffagl i ddod o hyd i lefydd ‘parcio’. Pan holais, yn ysgafn, a oedd gostyngiad i bobl oedd yn cyrraedd i’r steddfod ar gefn beic, cafwyd ymateb hwyliog a chefnogol gan gwsmer arall a swyddog tocynnau – ond, am y tro, rhaid oedd talu’r £36 am ddydd ar y Maes (x 2 bensiynwr). Ond, onid yw hyn yn syniad i’r dyfodol er mwyn hybu beicio, ffrindiau?

Joio'r straffagl i ddod o hyd i le parcio wrth gyrraedd yr eisteddfod.

Joio’r straffagl i ddod o hyd i le parcio wrth gyrraedd yr eisteddfod.

Ac yn wyneb poblogrwydd cynyddol beicio, da oedd clywed trafodaeth ar y pwnc ar Radio Cymru, gydag un o swyddogion mudiad Sustrans a chynrychiolydd o Eisteddfod Meifod 2015, lle awgrymwyd y dylid trefnu parcio diogel ar gyfer beiciau ar y Maes yn lle ar y tu allan. Dyna dda ein bod ni’n teithio i’r cyfeiriad iawn yn hyn o beth, o leiaf – yn yr haul a’r glaw!

Gweinier y Cledd – a phlanner y coed!

Mwynhau dydd braf yn Llanelli ar Faes glanmor hyfryd Eisteddfod Shir Gar. Gwerthfawrogi oedfa gofiadwy yn y pafiliwn ar thema ‘Efengyl Tangnefedd’ – hynod gyfoes yn wyneb yr erchylltra presennol yn Gaza. Diolch i bawb, yn enwedig Beti-Wyn James am ei phregeth gref. A diolch, hefyd, am y cyflwyniad / myfyrdod ar thema ‘Gweinier y Cledd’ ym Mhabell yr Eglwysi lle cafwyd caneuon a cherddi eto’n galw am ffyrdd di-drais o ddatrys problemau’r byd. Cael sgwrs ddifyr gyda Rory Francis yn stondin mudiad Coed Cadw / Woodland Trust, mudiad y mae Charlotte a minnau’n falch i fod yn aelodau ohono. Gwych clywed am eu gobaith i blannu 90,000 o goed brodorol ger cwrs rasio ceffylau Ffos Las. Cofiwch, bawb, i bleidleisio am Goeden Gymreig y Flwyddyn trwy http://www.woodlandtrust.org.uk. A hyfryd cael nifer o ffrindiau’n holi am Y Papur Gwyrdd! Dydd prysur a phleserus.

Dewiswch eich Coeden Gymreig y Flwyddyn trwy Goed Cadw. Dyma un ohonynt - Derwen Gam ger afon Cleddau. WTPL / Steven Kind

Dewiswch eich Coeden Gymreig y Flwyddyn trwy Goed Cadw. Dyma un ohonynt – Derwen Gam ger afon Cleddau. WTPL / Steven Kind

Gweriniaethwyr i dderbyn Newid Hinsawdd?

DA clywed bod rhai pobl flaenllaw yn y Blaid Weriniaethol yn yr Unol Daleithiau wedi dechrau ymgyrch i berswadio’u cyd-aelodau i dderbyn bod Cynhesu Byd-eang yn ffaith a bod Newid Hinsawdd yn fygythiad difrifol.

Llun: Bruno D. Rodrigues Creative Commons

Llun: Bruno D. Rodrigues Creative Commons

Trueni bod rhaid dadlau ar y lefel isel honno ymhlith arweinwyr gwlad fwya’ grymus y byd, meddech chi. Ond mae’r corfforaethau ynni llosgi carbon yn hynod bwerus ac yn gwasgu’n drwm ar y dosbarth llywodraethol yn America ac yma, hefyd, yng ngwledydd Prydain. Ac mae eu coffrau’n ddwfn a’u harian yn siarad.

Mae dylanwad y corfforaethau glo ac olew, a biliwynyddion sy’n gwadu Gynhesu Byd-eang megis y Brodyr Koch, yn effeithio’n arbennig ar y Gweriniaethwyr. Mae aelodau Gweriniaethol o Gyngres America wedi pleidleisio 500 o weithiau yn erbyn ymdrechion i reoli Newid Hinsawdd ers 2011, medd adroddiad yn yr Observer (29.06.14 tud 33 Big business is slowly getting the message), gan atal yr Arlywydd Obama rhag gweithredu.

A dyna sydd wedi arwain y Gweriniaethwyr Henry Paulson, cyn-Ysgrifennydd Cyllidol George W. Bush, Michael Bloomberg, cyn-Faer Efrog Newydd, a Tom Steyer, rheolwr hedge fund sydd wedi troi’n amgylcheddwr brwd, i lansio ymgyrch i geisio cael eu cyd-Weriniaethwyr i wrando ar rybuddion y gwyddonwyr hinsawdd yn lle gwneud dim ond adleisio slogannau adrannau PR y cwmnïau ffosil.

Maen nhw’n cael eu cefnogi gan ddau arall fu’n Ysgrifennyddion Cyllid Arlywyddol Gweriniaethol yn ddiweddar – George Schulz a Robert Rubin. Dyna ‘dri o gyn-Ysgrifennyddion Cyllid a dau biliwnydd wedi dod ynghyd’. Grwp pwerus, felly, a datblygiad arwyddocaol yn uwch-rengoedd gwleidyddiaeth America. Pob dymuniad da i’r Gweriniaethwyr hyn – a diolch am reswm i allu dweud hynny!

Mae erthygl Henry Paulson yn y New York Times yn werth ei ddarllen. Dyma’r cysylltiad: http://www.nytimes.com/2014/06/22/opinion/sunday/lessons-for-climate-change-in-the-2008-recession.html

Fferm wynt hudolus Mynydd y Betws

Tyrbinau gwynt Mynydd y Betws - ynni glan gyda'r awelon

Tyrbinau gwynt Mynydd y Betws – ynni glan gyda’r awelon

AR OL bod am dro ola’r dydd nos Lun diwethaf gyda’n llamgu Cymreig, Taliesin, penderfynnodd Charlotte a minnau neidio i’r car i fynd am dro bach ychwanegol i fwynhau’r machlud ar Fynydd Gelli Wastad a Mynydd y Gwair.

Ry’n ni’n lwcus: mae copaon y bryniau o fewn 10 munud o’n cartref yn Nhreforys, gyda golygfeydd ysblennydd i bob cyfeiriad – os ydy’r tywydd yn caniatau! Ac, yn wir, roedd hi’n noson hynod o braf wrth i ni yrru ar y ffordd gul fynyddig i gyfeiriad Rhydaman.

Yn sydyn, dyna bleser a chyffro oedd dod ar draws clwstwr o dyrbinau gwynt gwyn ar Fynydd y Betws a’u llafnau’n troi’n osgeiddig yn yr awel ysgafn gan adlewyrchu haul y diwetydd. I ninnau, roeddynt yn olygfa hudolus, fel petaen nhw’n codi’n naturiol o’r llethrau gwyrdd.

Cofiwch, yn f’arddegau roeddwn yn byw o fewn canllath i bwll glo’r Western yn Nantymoel. Yno, roedd tramiau’n sgrechian yn aml wrth ddringo’r inclein i daflu cerrig gwastraff yn domen fawr a brwnt ar y llethrau gerllaw. Gyda’r atgof am hynny, roedd tyrbinau gwynt Mynydd y Betws yn symbol o ffordd newydd, waraidd a gobeithiol o drin y Ddaear wrth ddiwallu’r angen am ynni.

Na, does mo’u hangen ymhob man, ond, wir i chi, maen nhw’n well o lawer iawn na’r hen domenni glo a’r cyfan oedd yn gysylltiedig a’r diwydiant glo. Bu tair cenhedlaeth o lowyr y gwn amdanynt yn ein teulu ni – ond ffermydd gwynt amdani, nes bod technoleg lai difrodol eto’n ymddangos.

Machlud haul - ond symbol o wawr newydd i ynni adnewyddol

Machlud haul – ond symbol o wawr newydd i ynni adnewyddol

 

 

 

Llongyfarchiadau, Jill

Llongyfarchiadau mawr i Jill Evans am lwyddo i gadw sedd Plaid Cymru yn etholiadau Senedd Ewrop – ymysg y pedwarawd o Gymru sydd yno. Ar wahan i’w gwaith ymroddedig dros Gymru a mudiadau cyfiawnder dynol mae Jill wedi profi’n ymgyrchydd cryf gyda’r Cynghrair Gwyrdd ar bob pwnc sy’n ymwneud a gwarchod y Ddaear – ymysg y goreuon oll ym Mrwsel a Strasbourg ac yn cael eu canmol gan fudiadau Gwyrdd am hyn. Whare teg, dyw Derek Vaughan o’r Blaid Lafur ddim yn bell ar ei hol. Ond bu’r Tori, Kay Swinborn, a’r Aelod UKIP blaenorol, John Bufton, yn pleidleisio fel Gwadwyr Newid Hinsawdd rhonc, a does dim disgwyl y bydd y UKIPiwr newydd ronyn yn well. Ond, am y tro, dathlwn fod gan Gymru lais Gwyrdd mor gryf yn ein Senedd Ewropeaidd. A llongyfarchiadau, hefyd, i’r Blaid Werdd yn Lloegr.

‘Mae’r oll yn gysegredig’ – ond nid i Miller Argent na Celtic Energy

DWY ergyd, a dau gyfarchiad. Dyna sydd gen i.

Rwy’n arwain gyda right jab ffyrnig i gwmni Celtic Energy. Pam felly? Am eu bod yn mynd i rwygo mwy eto o lo o Flaenau’r Cymoedd. Dyna’u bwriad er y rhybuddion gwyddonol diweddar bod rhaid torri ar allyriadau carbon o danwydd ffosil os ydym i ffrwyno tipyn ar Gynhesu Byd-eang a Newid Hinsawdd.

Cawsant ganiatad Cyngor Rhondda Cynon Taf i greu safle glo brig newydd ar lethrau Bryn Defiad ym mlaen Cwm Cynon, uwch pentref Llwydcoed. Mae’n Safle o Bwysigrwydd Arbennig am Gadwraeth Natur. Ni wrthwynebodd Cyfoeth Cymru.

A nawr, left uppercut i gwmni Miller Argent am eu bod hwythau hefyd yn edrych ymlaen at achosi chwalfa i gymuned a phlaned. Eisioes mae ganddynt safle glo brig anferth Ffos-y-fran sy’n ymestyn fel cwmwl du uwch Merthyr Tudful. Nawr eu bwriad yw rhwygo’r holl waun hyfryd rhwng y safle hwnnw a chartrefi pentref poblog Fochriw. Am 17 mlynedd. Mae eu cais gerbron Cyngor Caerffili ac mae ‘na wrthwynebiad ffyrnig.

Gwallgofrwydd ar lefel leol a byd-eang yw caniatau cynigion dinistriol fel hyn i losgi mwy o danwydd carbon. Ond mae’r cwmniau’n bwerus ac mae’r system cyfalafol, cynyddol ddi-lyffethair, yn ffafrio corfforaethau a masnach ac nid dynoliaeth a Daear.

Nawr, yn hapusach,at y ddau gyfarchiad – a’r ddau i longyfarch colofnwyr ym mhapur wythnosol Y Cymro.

Yn gyntaf, diolch i Duncan Brown am y geiriau gwerthfawr hyn yn ei golofn gyfredol (Llen Natur: Y byd allan o sync, tud 10, Mai 2): ‘Rydym heddiw yn gymdeithas o boblach sydd am fod ymhobman ac yn nunlle, yn ddinasyddion y byd heb wreiddiau yn unman. Pa werth i bobl, lle bynnag y bont, sydd wastad am fod yn rhywle arall? Tanwydd ffosil sydd yn cynnal y duedd hon, yr un pryd ag y mae’n achosi’r argyfwng mwyaf mae Dyn wedi ei wynebu erioed.’

A chanmoliaeth, hefyd, i Andrew Jones, colofnydd Amaeth Y Cymro, am dynnu’n sylw at gyfraniad holl-bwysig yr eiddilaf o fodau byw, sef y mwydod, at greu’r byd sy’n ein cynnal ni (Amaeth: Mwydod – cynhalwyr y pridd, tud 13, Mai 2).
Wrth i ffermwyr gyflawni asesiadau blynyddol o iechyd y pridd ar gyfarwyddyd yr awdurdodau, esbonia, ‘Adnabyddir iechyd y pridd trwy godi clotsen i gyfrif faint o fwydod a welir dan yr wyneb.’ Cyfeiria at ymchwil y Dr Heather McCalman o Brifysgol Aberystwyth i effaith mwydod ar faint cnydau ac iechyd y pridd. Ei chyngor, meddai, yw, ‘Cyfrif y mwydod, samplo’r pridd ac osgoi niweidio’r wyneb ydy’r tri chanllaw i gadw pridd yn iach.’

Digwydd bod, rwyf newydd orffen darllen llyfr difyr a dadlennol ar union y pwnc hwn, sef The Earth Moved. On the remarkable achievements of earthworms (Amy Stewart, Algonquin Books, 2004). Mae brwdfrydedd yr awdur dros gyfraniad y creaduriaid hyn yn heintiol, ac rwy’n edrych ar y mwydod yn ein pridd-weithredwr yn yr ardd gyda pharch o’r newydd.

Mae Amy Stewart yn ein hatgoffa mai llyfr olaf Charles Darwin yn ei henaint ym 1881 oedd astudiaeth o fywydau mwydod. Daeth i’r casgliad eu bod yn greaduriaid canolog o bwysig yn y broses o greu pridd. Cafodd ei watwar gan rai o’i gyd-wyddonwyr. Fe, wrth gwrs, oedd yn iawn.

Ond, ar eu pegwn eithaf o anghyfrifoldeb, pa ots gan gwmniau fel Miller Argent a Celtic Energy am iechyd tir a phridd? Rhwygo a llosgi yw eu bwriad hwy – a gwneud elw. Ac mae’r system yn eu cynnal.

Ond cofiwn ninnau gydag Islwyn, bardd Y Storm – ‘Mae’r oll yn gysegredig. Mae barddoniaeth nefolaidd ar yr holl fynyddoedd hyn.’

Rhaid inni ddysgu gwrando ar ein gwyddonwyr!

NID un i ofyn cwestiynau llipa mo’r Arglwydd Dafydd Elis-Thomas, a diolch am hynny – yn enwedig yn sesiynau agored, cysglyd ein Cynulliad Cenedlaethol. Wrth holi’r Gweinidog Addysg a Sgiliau, Huw Lewis, ar ddydd Mercher, Ebrill 2, daeth Dafydd a chwa nerthol o gynhesu byd-eang a newid hinsawdd ynghyd i gynhyrfu’r neuadd. Cyfeirio oedd e at fethiant cymaint yn ein mysg i ymateb yn gall i dystiolaeth gwyddonwyr ledled y byd ynghylch ein difrod i systemau naturiol ein hunig blaned. Dyma oedd eu cwestiwn (darllennwch yn gynyddol ddramatig, wrth gwrs):

‘A fyddai’r Gweinidog addysg yn cytuno bod dealltwriaeth o wyddoniaeth amgylcheddol a gwyddoniaeth byd natur yn hanfodol nid yn unig i ddatblygu’r economi a swyddi, ond i ddatblygu dealltwriaeth ddemocrataidd, oherwydd bod cymaint o’r penderfyniadau anodd yr ydym yn gorfod eu hwynebu y dyddiau hyn ynglŷn â newid hinsawdd a materion eraill yn dibynnu ar barodrwydd i wrando ar wyddoniaeth sylfaenol, a bod gwrthwynebiad i lawer o ynni adnewyddadwy yn codi allan o ddiffyg dealltwriaeth o wyddoniaeth sylfaenol natur ar y ddaear?’

Diolch iddo am arwain ar bwnc peryglon newid hinsawdd yn ein Cynulliad.  Dyma oedd ateb cefnogol Huw Lewis, yn cyfeirio, fel Dafydd, at gyflwr meddwl y Gwadwyr Newid Hinsawdd sy’n ein gwthio mor ddi-feddwl at ymyl y dibyn amgylcheddol:

‘Of course, I would agree. I think a basic level of scientific literacy, if you like, is a basic requirement for any informed citizen in a democratic polity. It is all too easy for the wool to be pulled over people’s eyes if they do not have that basic understanding of what constitutes proper scientific evidence. Therefore, their judgment is necessarily impaired if they are not able to distinguish between arguments that are based on evidence and those that are not.’

Gobaith am gychwyn newydd?

MAE’R sylw a roddwyd ar y cyfryngau yr wythnos hon i gyhoeddiad 5ed Adroddiad Asesu’r Cenhedloedd Unedig ar Newid Hinsawdd (gan yr IPCC), yn codi rhywfaint o obaith y bydd llywodraethau yn dechrau o ddifrif i geisio gyfyngu ar Gynhesu Byd-eang.

Wrth gwrs, er bod cannoedd o wyddonwyr ledled y byd wedi cyfrannu o’u ymchwil i gynnwys yr adroddiad, cafodd yr un gwyddonydd a dynnodd allan o’r tim gan honni bod yr adroddiad yn ‘or-ddramatig’ gyfle i ddatgan ei farn bersonol gan y cyfryngau. Fel ‘na mae.

Yn yr Adroddiad, mae penaethiaid gwyddonol y Cenhedloedd Unedig wedi ail-adrodd, gyda mwy o dystiolaeth nag erioed, eu cred bod y Cynhesu Byd-eang sy’n achosi Newid Hinsawdd yn fygythiad difrifol a chynyddol i ddynolryw a phob ffurf arall ar fywyd ar ein Daear. Mynnant hefyd fod hen angen i ni geisio cyfyngu ar y bygythiad o dywydd eithafol – trwy gwtogi ar allyriadau nwyon ty gwydr – a hefyd i weithredu polisiau i amddiffyn pobl rhag yr effeithiau.

Gobeithio y bydd pawb ohonom yn talu sylw. Yn ein plith, gobeithio y bydd y colofnydd hwnnw yn Y Cymro – wna i mo’i enwi – a ysgrifennodd y geiriau hyn yr wythnos hon (rhifyn Mawrth 28): ‘Efallai bod y bobl yna yn pregethu am newid hinsawdd. Er mod i’n credu bod y rheiny mor anwadal a’r tywydd ei hun. Beth ddigwyddodd i’r El Nino bu sut son amdano hyd yn ddiweddar? Mae’r Jet Stream wedi cymryd lle’r El Nino, mae’n amlwg. Beth nesaf maent yn mynd i ddarganof? Duw yn uni a wyr. Ond mae hanes yn ein dysgu bod hyn oll wedi digwydd o’r blaen, fel y mae’r Pregethwr yn ein dysgu, bod dim byd yn newydd yn yr hen fyd yma.’

O ddifrif, rhaid i ni wneud yn well na hynny. Mae hyn yn bwnc o bwys mawr sy’n haeddu sylw gwirioneddol gennym ac nid rhyw sylwadau ffwrdd a hi fel yna. Gobeithio y bydd cyhoeddiad y 5ed Adroddiad yn achosi i’r colofnydd hwnnw ail-ystyried. Does dim modd esgus ‘nad oeddem yn gwybod.’